LLYFR Y DIARHEBION

Gwerth Diarhebion

1:1 Diarhebion Solomon fab Dafydd, brenin Israel —
1:2 i gael doethineb ac addysg, i ddeall geiriau deallus,
1:3 i dderbyn addysg fuddiol, cyfiawnder, barn, ac uniondeb,
1:4 i roi craffter i'r gwirion, a gwybodaeth a synnwyr i'r ifanc.
1:5 Y mae'r doeth yn gwrando ac yn cynyddu mewn dysg, a'r deallus yn ennill medrusrwydd,
1:6 i ddeall dameg a'i dehongliad, dywediadau'r doeth a'u posau.

Cyngor i'r Ifanc

1:7 Ofn yr ARGLWYDD yw dechrau gwybodaeth, ond y mae ffyliaid yn diystyru doethineb a disgyblaeth.
1:8 Fy mab, gwrando ar addysg dy dad, paid â gwrthod cyfarwyddyd dy fam;
1:9 bydd yn dorch brydferth ar dy ben, ac yn gadwyn am dy wddf.
1:10 Fy mab, os hudir di gan bechaduriaid, paid â chytuno â hwy.
1:11 Fe ddywedant, "Tyrd gyda ni, inni gynllwynio i dywallt gwaed, a llechu'n ddiachos yn erbyn y diniwed;
1:12 fel Sheol, llyncwn hwy'n fyw ac yn gyfan, fel rhai'n disgyn i'r pwll;
1:13 fe gymerwn bob math ar gyfoeth, a llenwi ein tai ag ysbail;
1:14 bwrw dy goelbren gyda ni, a bydd un pwrs rhyngom i gyd."
1:15 Fy mab, paid â mynd yr un ffordd â hwy; cadw dy droed oddi ar eu llwybr.
1:16 Oherwydd y mae eu traed yn rhuthro at ddrwg, ac yn prysuro i dywallt gwaed.
1:17 Yn sicr, ofer yw gosod rhwyd yng ngolwg unrhyw aderyn hedegog.
1:18 Am eu gwaed eu hunain y maent yn cynllwynio, ac yn llechu yn eu herbyn eu hunain.
1:19 Dyma dynged pob un awchus am elw; y mae'n cymryd einioes y sawl a'i piau.

Doethineb yn Galw

1:20 Y mae doethineb yn galw'n uchel yn y stryd, yn codi ei llais yn y sgwâr,
1:21 yn gweiddi ar ben y muriau, yn traethu ei geiriau ym mynedfa pyrth y ddinas.
1:22 Chwi'r rhai gwirion, pa hyd y bodlonwch ar fod yn wirion, ac yr ymhyfryda'r gwatwarwyr mewn gwatwar, ac y casâ ffyliaid wybodaeth?
1:23 Os newidiwch eich ffyrdd dan fy ngherydd, tywalltaf fy ysbryd arnoch, a gwneud i chwi ddeall fy ngeiriau.
1:24 Ond am i mi alw, a chwithau heb ymateb, ac imi estyn fy llaw, heb neb yn gwrando;
1:25 am i chwi ddiystyru fy holl gyngor, a gwrthod fy ngherydd —
1:26 am hynny, chwarddaf ar eich dinistr, a gwawdio pan ddaw dychryn arnoch,
1:27 pan ddaw dychryn arnoch fel corwynt, a dinistr yn taro fel storm, pan ddaw adfyd a gwasgfa arnoch.
1:28 Yna galwant arnaf, ond nid atebaf; fe'm ceisiant yn ddyfal, ond heb fy nghael.
1:29 Oherwydd iddynt gasáu gwybodaeth, a throi oddi wrth ofn yr ARGLWYDD,
1:30 a gwrthod fy nghyngor, ac anwybyddu fy holl gerydd,
1:31 cânt fwyta o ffrwyth eu ffyrdd, a syrffedu ar eu cynlluniau.
1:32 Oherwydd bydd anufudd-dod y gwirion yn eu lladd, a difrawder y ffyliaid yn eu difa.
1:33 Ond bydd yr un a wrendy arnaf yn byw'n ddiogel, yn dawel heb ofni drwg.

Gwobr Doethineb

2:1 Fy mab, os derbynni fy ngeiriau, a thrysori fy ngorchmynion,
2:2 a gwrando'n astud ar ddoethineb, a rhoi dy feddwl ar ddeall;
2:3 os gelwi am ddeall, a chodi dy lais am wybodaeth,
2:4 a chwilio amdani fel am arian, a chloddio amdani fel am drysor —
2:5 yna cei ddeall ofn yr ARGLWYDD, a chael gwybodaeth o Dduw.
2:6 Oherwydd yr ARGLWYDD sy'n rhoi doethineb, ac o'i enau ef y daw gwybodaeth a deall.
2:7 Y mae'n trysori craffter i'r uniawn; y mae'n darian i'r rhai a rodia'n gywir.
2:8 Y mae'n diogelu llwybrau cyfiawnder, ac yn gwarchod ffordd ei ffyddloniaid.
2:9 Yna byddi'n deall cyfiawnder a barn, ac uniondeb a phob ffordd dda;
2:10 oherwydd bydd doethineb yn dod i'th feddwl, a deall yn rhoi pleser iti.
2:11 Bydd pwyll yn dy amddiffyn, a deall yn dy warchod,
2:12 ac yn dy gadw rhag ffordd drygioni, a rhag y rhai sy'n siarad yn dwyllodrus —
2:13 y rhai sy'n gadael y ffordd iawn i rodio yn llwybrau tywyllwch,
2:14 sy'n cael pleser mewn gwneud drwg a mwynhad mewn twyll,
2:15 y rhai y mae eu ffordd yn gam a'u llwybrau'n droellog.
2:16 Fe'th geidw oddi wrth y wraig ddieithr, a rhag y ddynes estron a'i geiriau dengar,
2:17 sydd wedi gadael cymar ei hieuenctid, ac wedi anghofio cyfamod ei Duw.
2:18 Oherwydd y mae ei thŷ yn gwyro at angau, a'i llwybrau at y cysgodion.
2:19 Ni ddaw neb sy'n mynd ati yn ei ôl, ac ni chaiff ailafael ar lwybrau bywyd.
2:20 Felly gofala di rodio yn ffyrdd y da, a chadw at lwybrau'r cyfiawn.
2:21 Oherwydd y rhai cyfiawn a drig yn y tir, a'r rhai cywir a gaiff aros ynddo;
2:22 ond torrir y rhai drwg o'r tir, a diwreiddir y twyllwyr ohono.

Cyngor i'r Ifanc

3:1 Fy mab, paid ag anghofio fy nghyfarwyddyd; cadw fy ngorchmynion yn dy gof.
3:2 Oherwydd ychwanegant at nifer dy ddyddiau a rhoi blynyddoedd o fywyd a llwyddiant.
3:3 Paid â gollwng gafael ar deyrngarwch a ffyddlondeb; rhwym hwy am dy wddf, ysgrifenna hwy ar lech dy galon;
3:4 a byddi'n ennill ffafr ac enw da yng ngolwg Duw a dynion.
3:5 Ymddiried yn llwyr yn yr ARGLWYDD, a phaid â dibynnu ar dy ddeall dy hun.
3:6 Cydnabydda ef yn dy holl ffyrdd, bydd ef yn sicr o gadw dy lwybrau'n union.
3:7 Paid â bod yn ddoeth yn dy olwg dy hun; ofna'r ARGLWYDD, a chilia oddi wrth ddrwg.
3:8 Bydd hyn yn iechyd i'th gorff, ac yn faeth i'th esgyrn.
3:9 Anrhydedda'r ARGLWYDD â'th gyfoeth, ac â blaenffrwyth dy holl gynnyrch.
3:10 Yna bydd dy ysguboriau'n orlawn, a'th gafnau'n gorlifo gan win.
3:11 Fy mab, paid â diystyru disgyblaeth yr ARGLWYDD, a phaid â digio wrth ei gerydd;
3:12 oherwydd ceryddu'r un a gâr y mae'r ARGLWYDD, fel tad sy'n hoff o'i blentyn.
3:13 Gwyn ei fyd y sawl a gafodd ddoethineb, a'r un sy'n berchen deall.
3:14 Y mae mwy o elw ynddi nag mewn arian, a'i chynnyrch yn well nag aur.
3:15 Y mae'n fwy gwerthfawr na gemau, ac nid yw dim a ddymuni yn debyg iddi.
3:16 Yn ei llaw dde y mae hir oes, a chyfoeth ac anrhydedd yn ei llaw chwith.
3:17 Ffyrdd hyfryd yw ei ffyrdd, a heddwch sydd ar ei holl lwybrau.
3:18 Y mae'n bren bywyd i'r neb a gydia ynddi, a dedwydd yw'r rhai sy'n glynu wrthi.
3:19 Trwy ddoethineb y sylfaenodd yr ARGLWYDD y ddaear, ac â deall y sicrhaodd y nefoedd;
3:20 trwy ei ddeall y ffrydiodd y dyfnderau, ac y defnynna'r cymylau wlith.
3:21 Fy mab, dal d'afael ar graffter a phwyll; paid â'u gollwng o'th olwg;
3:22 byddant yn iechyd i'th enaid, ac yn addurn am dy wddf.
3:23 Yna cei gerdded ymlaen heb bryder, ac ni fagla dy droed.
3:24 Pan eisteddi, ni fyddi'n ofni, a phan orweddi, bydd dy gwsg yn felys.
3:25 Paid ag ofni rhag unrhyw ddychryn disymwth, na dinistr y drygionus pan ddaw;
3:26 oherwydd bydd yr ARGLWYDD yn hyder iti, ac yn cadw dy droed rhag y fagl.
3:27 Paid â gwrthod cymwynas i'r sawl sy'n ei haeddu, os yw yn dy allu i'w gwneud.
3:28 Paid â dweud wrth dy gymydog, "Tyrd yn d'ôl eto, ac fe'i rhoddaf iti yfory", er ei fod gennyt yn awr.
3:29 Paid â chynllunio drwg yn erbyn dy gymydog, ac yntau'n ymddiried ynot.
3:30 Paid â chweryla'n ddiachos ag unrhyw un, ac yntau heb wneud cam â thi.
3:31 Paid â chenfigennu wrth ormeswr, na dewis yr un o'i ffyrdd.
3:32 Oherwydd y mae'r ARGLWYDD yn ffieiddio'r cyfeiliornus, ond yn rhannu ei gyfrinach â'r uniawn.
3:33 Y mae melltith yr ARGLWYDD ar dŷ'r drygionus, ond y mae'n bendithio trigfa'r cyfiawn.
3:34 Er iddo ddirmygu'r dirmygwyr, eto fe rydd ffafr i'r gostyngedig.
3:35 Etifedda'r doeth anrhydedd, ond y ffyliaid bentwr o warth.

Doniau Doethineb

4:1 Gwrandewch, blant, ar gyfarwyddyd tad, ac ystyriwch i chwi ddysgu deall.
4:2 Oherwydd yr wyf yn rhoi i chwi hyfforddiant da; peidiwch â gwrthod fy nysgeidiaeth.
4:3 Bûm innau hefyd yn fab i'm tad, yn annwyl, ac yn unig blentyn fy mam.
4:4 Dysgodd yntau fi, a dweud wrthyf, "Gosod dy feddwl ar fy ngeiriau; cadw fy ngorchmynion iti gael byw.
4:5 Paid ag anghofio na chilio oddi wrth fy ngeiriau. Cais ddoethineb, cais ddeall;
4:6 paid â'i gadael, a bydd hithau'n dy gadw; câr hi, a bydd yn d'amddiffyn.
4:7 Doethineb yw'r pennaf peth; cais ddoethineb; â'r cyfan sydd gennyt, cais ddeall.
4:8 Meddwl yn uchel ohoni, ac fe'th ddyrchefir ganddi; fe'th anrhydedda, os cofleidi hi.
4:9 Gesyd dorch brydferth ar dy ben, a rhoi coron anrhydedd iti."
4:10 Fy mab, gwrando, a dal ar fy ngeiriau, ac fe ychwanegir blynyddoedd at dy fywyd.
4:11 Hyfforddais di yn ffordd doethineb; dysgais iti gerdded llwybrau union.
4:12 Pan gerddi, ni rwystrir dy gam, a phan redi, ni fyddi'n baglu.
4:13 Glŷn wrth addysg, a hynny'n ddi-ollwng; dal d'afael ynddi, oherwydd hi yw dy fywyd.
4:14 Paid â dilyn llwybr y drygionus, na cherdded ffordd pobl ddrwg;
4:15 gochel hi, paid â'i throedio, tro oddi wrthi a dos yn dy flaen.
4:16 Oherwydd ni allant hwy gysgu os na fyddant wedi gwneud drwg; collant gwsg os na fyddant wedi baglu rhywun.
4:17 Y maent yn bwyta bara a gafwyd trwy dwyll, ac yn yfed gwin gormes.
4:18 Y mae llwybr y cyfiawn fel golau'r wawr, sy'n cynyddu yn ei lewyrch hyd ganol dydd.
4:19 Ond y mae ffordd y drygionus fel tywyllwch dudew; ni wyddant beth sy'n eu baglu.
4:20 Fy mab, rho sylw i'm geiriau, a gwrando ar fy ymadrodd.
4:21 Paid â'u gollwng o'th olwg; cadw hwy yn dy feddwl;
4:22 oherwydd y maent yn fywyd i'r un sy'n eu cael, ac yn iechyd i'w holl gorff.
4:23 Yn fwy na dim, edrych ar ôl dy feddwl, oherwydd oddi yno y tardd bywyd.
4:24 Gofala osgoi geiriau twyllodrus, a chadw draw oddi wrth siarad dichellgar.
4:25 Cadw dy lygaid yn unionsyth, ac edrych yn syth o'th flaen.
4:26 Rho sylw i lwybr dy droed, i'th holl ffyrdd fod yn ddiogel.
4:27 Paid â throi i'r dde nac i'r chwith, a chadw dy droed rhag y drwg.

Rhybudd rhag Godineb

5:1 Fy mab, rho sylw i'm doethineb, a gwrando ar fy neall,
5:2 er mwyn iti ddal ar synnwyr ac i'th wefusau ddiogelu deall.
5:3 Y mae gwefusau'r wraig ddieithr yn diferu mêl, a'i geiriau yn llyfnach nag olew,
5:4 ond yn y diwedd y mae'n chwerwach na wermod, yn llymach na chleddyf daufiniog.
5:5 Prysura ei thraed at farwolaeth, ac arwain ei chamre i Sheol.
5:6 Nid yw hi'n ystyried llwybr bywyd; y mae ei ffyrdd yn anwadal, a hithau'n ddi-hid.
5:7 Ond yn awr, blant, gwrandewch arnaf, a pheidiwch â throi oddi wrth fy ymadroddion.
5:8 Cadw draw oddi wrth ei ffordd; paid â mynd yn agos at ddrws ei thŷ;
5:9 rhag iti roi dy enw da i eraill a'th urddas i estroniaid,
5:10 a rhag i ddieithriaid ymborthi ar dy gyfoeth ac i'th lafur fynd i dŷ estron;
5:11 rhag iti gael gofid pan ddaw dy ddiwedd, pan fydd dy gorff a'th gnawd yn darfod,
5:12 a dweud, "Pam y bu imi gasáu disgyblaeth, ac anwybyddu cerydd?
5:13 Nid oeddwn yn gwrando ar lais fy athrawon, nac yn rhoi sylw i'r rhai a'm dysgai.
5:14 Yr oeddwn ar fin bod yn gwbl ddrwg yng ngolwg y gynulleidfa gyfan."
5:15 Yf ddŵr o'th bydew dy hun, dŵr sy'n tarddu o'th ffynnon di.
5:16 Paid â gadael i'th ffynhonnau orlifo i'r ffordd, na'th ffrydiau dŵr i'r stryd.
5:17 Byddant i ti dy hun yn unig, ac nid i'r dieithriaid o'th gwmpas.
5:18 Bydded bendith ar dy ffynnon, a llawenha yng ngwraig dy ieuenctid,
5:19 ewig hoffus, iyrches ddymunol; bydded i'w bronnau dy foddhau bob amser, a chymer bleser o'i chariad yn gyson.
5:20 Fy mab, pam y ceisi bleser gyda gwraig ddieithr, a chofleidio estrones?
5:21 Oherwydd y mae'r ARGLWYDD yn gwylio ffyrdd pob un, ac yn chwilio ei holl lwybrau.
5:22 Delir y drygionus gan ei gamwedd ei hun, ac fe'i caethiwir yng nghadwynau ei bechod;
5:23 bydd farw o ddiffyg disgyblaeth, ar goll oherwydd ei ffolineb mawr.

Rhybuddion Pellach

6:1 Fy mab, os rhoddaist wystl i'th gymydog, neu fynd yn feichiau i ddieithryn,
6:2 a chael dy rwymo gan dy eiriau dy hun, a'th ddal gan eiriau dy enau,
6:3 yna gweithreda fel hyn, fy mab, ac achub dy hun: gan dy fod yn llaw dy gymydog, dos ar frys ac ymbil â'th gymydog;
6:4 paid â rhoi cwsg i'th lygaid na gorffwys i'th amrannau;
6:5 achub dy hun fel ewig o afael yr heliwr, neu aderyn o law yr adarwr.
6:6 Ti ddiogyn, dos at y morgrugyn, a sylwa ar ei ffordd a bydd ddoeth.
6:7 Er nad oes ganddo arweinydd na rheolwr na llywodraethwr,
6:8 y mae'n darparu ei gynhaliaeth yn yr haf, yn casglu ei fwyd amser cynhaeaf.
6:9 O ddiogyn, am ba hyd y byddi'n gorweddian? Pa bryd y codi o'th gwsg?
6:10 Ychydig gwsg, ychydig hepian, ychydig blethu dwylo i orffwys,
6:11 a daw tlodi arnat fel dieithryn creulon, ac angen fel gŵr arfog.
6:12 Un dieflig, un drwg, sy'n taenu geiriau dichellgar,
6:13 yn wincio â'i lygad, yn pwnio â'i droed, ac yn gwneud arwyddion â'i fysedd.
6:14 Ei fwriad yw gwyrdroi, cynllunio drwg yn wastad, a chreu cynnen.
6:15 Am hynny daw dinistr arno yn ddisymwth; fe'i dryllir yn sydyn heb fodd i'w arbed.
6:16 Chwe pheth sy'n gas gan yr ARGLWYDD, saith peth sy'n ffiaidd ganddo:
6:17 llygaid balch, tafod ffals, dwylo'n tywallt gwaed dieuog,
6:18 calon yn cynllunio oferedd, traed yn prysuro i wneud drwg,
6:19 gau dyst yn dweud celwydd, ac un sy'n codi cynnen rhwng perthnasau.

Rhybudd rhag Godineb

6:20 Fy mab, cadw orchymyn dy dad; paid ag anwybyddu cyfarwyddyd dy fam;
6:21 clyma hwy'n wastad yn dy galon, rhwym hwy am dy wddf.
6:22 Fe'th arweiniant ple bynnag yr ei, a gwylio drosot pan orffwysi, ac ymddiddan â thi pan gyfodi.
6:23 Oherwydd y mae gorchymyn yn llusern, a chyfarwyddyd yn oleuni, a cherydd disgyblaeth yn arwain i fywyd,
6:24 ac yn dy gadw rhag gwraig cymydog a rhag gweniaith y ddynes estron.
6:25 Paid â chwennych ei phrydferthwch, a phaid â gadael i'w chiledrychiad dy ddal;
6:26 oherwydd gellir cael putain am bris torth, ond y mae gwraig rhywun arall yn chwilio am fywyd brasach.
6:27 A all dyn gofleidio tân yn ei fynwes heb losgi ei ddillad?
6:28 A all dyn gerdded ar farwor heb losgi ei draed?
6:29 Felly y bydd yr un sy'n mynd at wraig ei gymydog; ni all unrhyw un gyffwrdd â hi heb gosb.
6:30 Oni ddirmygir lleidr pan fo'n dwyn i foddhau ei chwant, er ei fod yn newynog?
6:31 Pan ddelir ef, rhaid iddo dalu'n ôl seithwaith, a rhoi'r cyfan sydd ganddo.
6:32 Felly, y mae'r godinebwr yn un disynnwyr, ac yn ei ddifetha'i hun wrth wneud hynny;
6:33 caiff niwed ac amarch, ac ni ddilëir ei warth.
6:34 Oherwydd y mae eiddigedd yn cynddeiriogi gŵr priod, ac nid yw'n arbed pan ddaw cyfle i ddial;
6:35 ni fyn dderbyn iawndal, ac nis bodlonir, er cymaint a roddi.
7:1 Fy mab, cadw fy ngeiriau, a thrysora fy ngorchmynion.
7:2 Cadw fy ngorchmynion, iti gael byw, a boed fy nghyfarwyddyd fel cannwyll dy lygad.
7:3 Rhwym hwy am dy fysedd, ysgrifenna hwy ar lech dy galon.
7:4 Dywed wrth ddoethineb, "Fy chwaer wyt ti", a chyfarch ddeall fel câr,
7:5 i'th gadw dy hun rhag y wraig ddieithr, a rhag yr estrones a'i geiriau gwenieithus.

Y Wraig Anfoesol

7:6 Yr oeddwn yn ffenestr fy nhŷ, yn edrych allan trwy'r dellt
7:7 ac yn gwylio'r rhai ifainc gwirion; a gwelais yn eu plith un disynnwyr
7:8 yn mynd heibio i gornel y stryd, ac yn troi i gyfeiriad ei thŷ
7:9 yn y cyfnos, yn hwyr y dydd, pan oedd yn dechrau nosi a thywyllu.
7:10 Daeth dynes i'w gyfarfod, wedi ei gwisgo fel putain, ac yn llawn ystryw —
7:11 un benchwiban a gwamal, nad yw byth yn aros gartref,
7:12 weithiau ar y stryd, weithiau yn y sgwâr, yn llercian ym mhob cornel —
7:13 y mae'n cydio ynddo ac yn ei gusanu, ac yn ddigon wynebgaled i ddweud wrtho,
7:14 "Roedd yn rhaid imi offrymu heddoffrymau, ac rwyf newydd gyflawni f'addewid;
7:15 am hynny y deuthum allan i'th gyfarfod ac i chwilio amdanat, a dyma fi wedi dy gael.
7:16 Taenais ar fy ngwely gwrlid o frethyn lliwgar yr Aifft;
7:17 ac rwyf wedi persawru fy ngwely â myrr, aloes a sinamon.
7:18 Tyrd, gad inni ymgolli mewn cariad tan y bore, a chael mwynhad wrth garu.
7:19 Oherwydd nid yw'r gŵr gartref; fe aeth ar daith bell.
7:20 Cymerodd god o arian gydag ef, ac ni fydd yn ôl nes y bydd y lleuad yn llawn."
7:21 Y mae'n ei ddenu â'i pherswâd, ac yn ei hudo â'i geiriau gwenieithus.
7:22 Y mae yntau'n ei dilyn heb oedi, fel ych yn mynd i'r lladd-dy, fel carw yn neidio i'r rhwyd
7:23 cyn i'r saeth ei drywanu i'r byw, fel aderyn yn hedeg yn syth i'r fagl heb wybod fod ei einioes mewn perygl.
7:24 Yn awr, blant, gwrandewch arnaf, a rhowch sylw i'm geiriau.
7:25 Paid â gadael i'th galon dy ddenu i'w ffyrdd, a phaid â chrwydro i'w llwybrau;
7:26 oherwydd y mae wedi taro llawer yn gelain, a lladdwyd nifer mawr ganddi.
7:27 Ffordd i Sheol yw ei thŷ, yn arwain i lawr i neuaddau marwolaeth.

Mawl i Ddoethineb

8:1 Onid yw doethineb yn galw, a deall yn codi ei lais?
8:2 Y mae'n sefyll ar y mannau uchel ar fin y ffordd, ac yn ymyl y croesffyrdd;
8:3 Y mae'n galw gerllaw'r pyrth sy'n arwain i'r dref, wrth y fynedfa at y pyrth:
8:4 "Arnoch chwi, bobl, yr wyf yn galw, ac atoch chwi, ddynolryw, y daw fy llais.
8:5 Chwi, y rhai gwirion, dysgwch graffter, a chwithau, ffyliaid, ceisiwch synnwyr.
8:6 Gwrandewch, oherwydd traethaf bethau gwerthfawr, a daw geiriau gonest o'm genau.
8:7 Traetha fy nhafod y gwir, ac y mae anwiredd yn ffiaidd gan fy ngenau.
8:8 Y mae fy holl eiriau yn gywir; nid yw'r un ohonynt yn ŵyr na thraws.
8:9 Y mae'r cyfan yn eglur i'r deallus, ac yn uniawn i'r un sy'n ceisio gwybodaeth.
8:10 Derbyniwch fy nghyfarwyddyd yn hytrach nag arian, oherwydd gwell yw nag aur.
8:11 Yn wir, y mae doethineb yn well na gemau, ac ni all yr holl bethau dymunol gystadlu â hi.
8:12 Yr wyf fi, doethineb, yn byw gyda chraffter, ac wedi cael gwybodaeth a synnwyr.
8:13 Ofn yr ARGLWYDD yw casáu drygioni; yr wyf yn ffieiddio balchder ac uchelgais, ffordd drygioni a geiriau traws.
8:14 Fy eiddo i yw cyngor a chraffter, a chennyf fi y mae deall a gallu.
8:15 Trwof fi y teyrnasa brenhinoedd, ac y llunia llywodraethwyr ddeddfau cyfiawn.
8:16 Trwof fi y caiff tywysogion awdurdod, ac y barna penaethiaid yn gyfiawn.
8:17 Yr wyf yn caru pob un sy'n fy ngharu i, ac y mae'r rhai sy'n fy ngheisio'n ddyfal yn fy nghael.
8:18 Gennyf fi y mae cyfoeth ac anrhydedd, digonedd o olud a chyfiawnder.
8:19 Y mae fy ffrwythau'n well nag aur, aur coeth, a'm cynnyrch yn well nag arian pur.
8:20 Rhodiaf ar hyd ffordd cyfiawnder, ar ganol llwybrau barn,
8:21 a rhoddaf gyfoeth i'r rhai a'm câr, a llenwi eu trysordai.
8:22 "Lluniodd yr ARGLWYDD fi ar ddechrau ei waith, yn gyntaf o'i weithredoedd gynt.
8:23 Fe'm sefydlwyd yn y gorffennol pell, yn y dechrau, cyn bod daear.
8:24 Ganwyd fi cyn bod dyfnderau, cyn bod ffynhonnau yn llawn dŵr.
8:25 Cyn gosod sylfeini'r mynyddoedd, cyn bod y bryniau, y ganwyd fi,
8:26 cyn iddo greu tir a meysydd, ac o flaen pridd y ddaear.
8:27 Yr oeddwn i yno pan oedd yn gosod y nefoedd yn ei lle ac yn rhoi cylch dros y dyfnder,
8:28 pan oedd yn cadarnhau'r cymylau uwchben ac yn sicrhau ffynhonnau'r dyfnder,
8:29 pan oedd yn gosod terfyn i'r môr, rhag i'r dyfroedd anufuddhau i'w air, a phan oedd yn cynllunio sylfeini'r ddaear.
8:30 Yr oeddwn i wrth ei ochr yn gyson, yn hyfrydwch iddo beunydd, yn ddifyrrwch o'i flaen yn wastad,
8:31 yn ymddifyrru yn y byd a greodd, ac yn ymhyfrydu mewn pobl.
8:32 "Yn awr, blant, gwrandewch arnaf; gwyn eu byd y rhai sy'n cadw fy ffyrdd.
8:33 Gwrandewch ar gyfarwyddyd, a byddwch ddoeth; peidiwch â'i anwybyddu.
8:34 Gwyn ei fyd y sawl sy'n gwrando arnaf, sy'n disgwyl yn wastad wrth fy nrws, ac yn gwylio wrth fynedfa fy nhŷ.
8:35 Yn wir, y mae'r un sy'n fy nghael i yn cael bywyd, ac yn ennill ffafr yr ARGLWYDD;
8:36 ond y mae'r un sy'n methu fy nghael yn ei ddinistrio'i hun, a phawb sy'n fy nghasáu yn caru marwolaeth."

Doethineb a Ffolineb

9:1 Y mae doethineb wedi adeiladu ei thŷ, ac yn naddu ei saith golofn;
9:2 y mae wedi paratoi ei chig a chymysgu ei gwin a hulio ei bwrdd.
9:3 Anfonodd allan ei llancesau, ac ar uchelfannau'r ddinas y mae'n galw,
9:4 "Dewch yma, bob un sy'n wirion." Y mae'n dweud wrth y rhai disynnwyr,
9:5 "Dewch, bwytewch gyda mi, ac yfwch y gwin a gymysgais.
9:6 Gadewch eich gwiriondeb, ichwi gael byw; rhodiwch yn ffordd deall."
9:7 Dirmyg a gaiff yr un sy'n disgyblu gwatwarwr, a'i feio a gaiff yr un sy'n ceryddu'r drygionus.
9:8 Paid â cheryddu gwatwarwr, rhag iddo dy gasáu; cerydda'r doeth, ac fe'th gâr di.
9:9 Rho gyngor i'r doeth, ac fe â'n ddoethach; dysga'r cyfiawn, ac fe gynydda mewn dysg.
9:10 Ofn yr ARGLWYDD yw dechrau doethineb, ac adnabod y Sanctaidd yw deall.
9:11 Oherwydd trwof fi y cynydda dy ddyddiau, ac yr ychwanegir blynyddoedd at dy fywyd.
9:12 Os wyt yn ddoeth, byddi ar dy elw; ond os wyt yn gwawdio, ti dy hun fydd yn dioddef.
9:13 Y mae gwraig ffôl yn benchwiban, yn ddiddeall, heb wybod dim.
9:14 Y mae'n eistedd wrth ddrws ei thŷ, ar fainc yn uchelfannau'r ddinas,
9:15 yn galw ar y rhai sy'n mynd heibio ac yn dilyn eu gorchwylion eu hunain:
9:16 "Dewch yma, bob un sy'n wirion." Y mae'n dweud wrth y rhai disynnwyr,
9:17 "Y mae dŵr lladrad yn felys, a bara wedi ei ddwyn yn flasus."
9:18 Ond ni wyddant hwy mai meirwon yw'r rhai sydd yno, ac mai yn nyfnder Sheol y mae ei gwahoddedigion.

Diarhebion Solomon

10:1 Dyma ddiarhebion Solomon: Y mae mab doeth yn gwneud ei dad yn llawen, ond mab ffôl yn dwyn gofid i'w fam.
10:2 Nid oes elw o drysorau a gaed mewn drygioni, ond y mae cyfiawnder yn amddiffyn rhag marwolaeth.
10:3 Nid yw'r ARGLWYDD yn gadael i'r cyfiawn newynu, ond y mae'n siomi chwant y rhai drwg.
10:4 Y mae llaw segur yn dwyn tlodi, ond llaw ddiwyd yn peri cyfoeth.
10:5 Y mae mab sy'n cywain yn yr haf yn ddeallus, ond un sy'n cysgu trwy'r cynhaeaf yn dod â chywilydd.
10:6 Bendithion sy'n disgyn ar y cyfiawn, ond y mae genau'r drwg yn cuddio trais.
10:7 Y mae cofio'r cyfiawn yn dwyn bendith, ond y mae enw'r drwg yn diflannu.
10:8 Y mae'r doeth yn derbyn gorchymyn, ond y ffôl ei siarad yn cael ei ddifetha.
10:9 Y mae'r un sy'n byw'n uniawn yn cerdded yn ddiogel, ond darostyngir yr un sy'n gwyrdroi ei ffyrdd.
10:10 Y mae wincio â'r llygad yn achosi helbul, ond cerydd agored yn peri heddwch.
10:11 Ffynnon bywyd yw geiriau'r cyfiawn, ond y mae genau'r drwg yn cuddio trais.
10:12 Y mae casineb yn achosi cynnen, ond y mae cariad yn cuddio pob trosedd.
10:13 Ar wefusau'r deallus ceir doethineb, ond rhoddir gwialen ar gefn y disynnwyr.
10:14 Y mae'r doeth yn trysori deall, ond dwyn dinistr yn agos a wna siarad ffôl.
10:15 Golud y cyfoethog yw ei ddinas gadarn, ond dinistr y tlawd yw ei dlodi.
10:16 Cyflog y cyfiawn yw bywyd, ond cynnyrch y drwg yw pechod.
10:17 Y mae derbyn disgyblaeth yn arwain i fywyd, ond gwrthod cerydd yn arwain ar ddisberod.
10:18 Y mae gwefusau twyllodrus yn anwesu casineb, a ffôl yw'r un sy'n enllibio.
10:19 Pan amlheir geiriau nid oes ball ar dramgwyddo, ond y mae'r deallus yn atal ei eiriau.
10:20 Y mae tafod y cyfiawn fel arian dethol, ond diwerth yw calon yr un drwg.
10:21 Y mae geiriau'r cyfiawn yn cynnal llawer, ond y mae ffyliaid yn marw o ddiffyg synnwyr.
10:22 Bendith yr ARGLWYDD sy'n rhoi cyfoeth, ac nid yw'n ychwanegu gofid gyda hi.
10:23 Gwneud anlladrwydd sy'n ddifyrrwch i'r ffôl, ond doethineb yw hyfrydwch y deallus.
10:24 Yr hyn a ofna a ddaw ar y drygionus, ond caiff y cyfiawn ei ddymuniad.
10:25 Ar ôl y storm, ni bydd sôn am y drygionus, ond y mae sylfaen y cyfiawn yn dragwyddol.
10:26 Fel finegr i'r dannedd, neu fwg i'r llygaid, felly y mae'r diogyn i'w feistr.
10:27 Y mae ofn yr ARGLWYDD yn estyn dyddiau, ond mae blynyddoedd y rhai drygionus yn cael eu byrhau.
10:28 Y mae gobaith y cyfiawn yn troi'n llawenydd, ond derfydd gobaith y drygionus.
10:29 Y mae ffordd yr ARGLWYDD yn noddfa i'r uniawn, ond yn ddinistr i'r rhai a wna ddrwg.
10:30 Ni symudir y cyfiawn byth, ond nid erys y drygionus ar y ddaear.
10:31 Y mae genau'r cyfiawn yn llefaru doethineb, ond torrir ymaith y tafod twyllodrus.
10:32 Gŵyr gwefusau'r cyfiawn beth sy'n gymeradwy, ond twyllodrus yw genau'r drygionus.
11:1 Y mae cloriannau twyllodrus yn ffiaidd gan yr ARGLWYDD, ond pwysau cywir wrth ei fodd.
11:2 Yn dilyn balchder fe ddaw amarch, ond gyda'r rhai gwylaidd y mae doethineb.
11:3 Y mae eu gonestrwydd yn arwain yr uniawn, ond eu gwyrni eu hunain yn difa'r twyllwyr.
11:4 Nid oes gwerth mewn cyfoeth yn nydd dicter, ond y mae cyfiawnder yn amddiffyn rhag angau.
11:5 Y mae cyfiawnder y cywir yn ei gadw ar y ffordd union, ond cwympa'r drygionus trwy ei ddrygioni.
11:6 Y mae eu cyfiawnder yn gwaredu'r uniawn, ond eu trachwant yn fagl i'r twyllwyr.
11:7 Pan fydd farw'r drygionus, derfydd gobaith, a daw terfyn ar hyder mewn cyfoeth.
11:8 Gwaredir y cyfiawn rhag adfyd, ond fe â'r drygionus dros ei ben iddo.
11:9 Y mae'r annuwiol yn dinistrio'i gymydog â'i eiriau, ond gwaredir y cyfiawn trwy ddeall.
11:10 Ymhyfryda dinas yn llwyddiant y cyfiawn, a cheir gorfoledd pan ddinistrir y drygionus.
11:11 Dyrchefir dinas gan fendith yr uniawn, ond dinistrir hi trwy eiriau'r drygionus.
11:12 Y mae'r disynnwyr yn dilorni ei gymydog, ond cadw'n dawel a wna'r deallus.
11:13 Y mae'r straegar yn bradychu cyfrinach, ond y mae'r teyrngar yn ei chadw.
11:14 Heb ei chyfarwyddo, methu a wna cenedl, ond y mae diogelwch mewn llawer o gynghorwyr.
11:15 Daw helbul o fynd yn feichiau dros ddieithryn, ond y mae'r un sy'n casáu mechnïaeth yn ddiogel.
11:16 Y mae gwraig raslon yn cael clod, ond pobl ddidostur sy'n ennill cyfoeth.
11:17 Dwyn elw iddo'i hun y mae'r trugarog, ond ei niweidio'i hun y mae'r creulon.
11:18 Gwneud elw twyllodrus y mae'r drygionus, ond caiff yr un sy'n hau cyfiawnder gyflog teg.
11:19 I'r un sy'n glynu wrth gyfiawnder daw bywyd, ond i'r sawl sy'n dilyn drygioni marwolaeth.
11:20 Y mae'r rhai gwrthnysig yn ffiaidd gan yr ARGLWYDD, ond y mae'r rhai cywir wrth ei fodd.
11:21 Y mae'n sicr na chaiff un drwg osgoi cosb, ond caiff plant y cyfiawn fynd yn rhydd.
11:22 Fel modrwy aur yn nhrwyn hwch, felly y mae gwraig brydferth heb synnwyr.
11:23 Dymuno'r hyn sydd dda a wna'r cyfiawn, ond diflanna gobaith y drygionus.
11:24 Y mae un yn hael, ac eto'n ennill cyfoeth, ond arall yn grintach, a phob amser mewn angen.
11:25 Llwydda'r un a wasgar fendithion, a diwellir yr un a ddiwalla eraill.
11:26 Y mae pobl yn melltithio'r un sy'n cronni ŷd, ond yn bendithio'r sawl sy'n ei werthu.
11:27 Y mae'r un sy'n ceisio daioni yn ennill ffafr, ond syrth drygioni ar y sawl sy'n ei ddilyn.
11:28 Cwympa'r un sy'n ymddiried yn ei gyfoeth, ond ffynna'r cyfiawn fel deilen werdd.
11:29 Y mae'r un sy'n peri helbul i'w deulu'n etifeddu'r gwynt, a bydd y ffôl yn was i'r doeth.
11:30 Ffrwyth cyfiawnder yw pren y bywyd, ond y mae trais yn difa bywydau.
11:31 Os caiff y cyfiawn ei dalu ar y ddaear, pa faint mwy y drygionus a'r pechadur?
12:1 Y mae'r sawl sy'n caru disgyblaeth yn caru gwybodaeth, ond hurtyn sy'n casáu cerydd.
12:2 Y mae'r daionus yn ennill ffafr yr ARGLWYDD, ond condemnir y dichellgar.
12:3 Ni ddiogelir neb trwy ddrygioni, ac ni ddiwreiddir y cyfiawn.
12:4 Y mae gwraig fedrus yn goron i'w gŵr, ond un ddigywilydd fel pydredd yn ei esgyrn.
12:5 Y mae bwriadau'r cyfiawn yn gywir, ond cynlluniau'r drygionus yn dwyllodrus.
12:6 Cynllwyn i dywallt gwaed yw geiriau'r drygionus, ond y mae ymadroddion y cyfiawn yn eu gwaredu.
12:7 Dymchwelir y drygionus, a derfydd amdanynt, ond saif tŷ'r cyfiawn yn gadarn.
12:8 Canmolir rhywun ar sail ei ddeall, ond gwawdir y meddwl troëdig.
12:9 Gwell bod yn ddiymhongar ac yn ennill tamaid, na bod yn ymffrostgar a heb fwyd.
12:10 Y mae'r cyfiawn yn ystyriol o'i anifail, ond y mae'r drygionus yn ddidostur.
12:11 Y mae'r un sy'n trin ei dir yn cael digon o fwyd, ond y mae'r sawl sy'n dilyn oferedd yn ddisynnwyr.
12:12 Blysia'r drygionus am ysbail drygioni, ond y mae gwreiddyn y cyfiawn yn sicr.
12:13 Meglir y drwg gan dramgwydd ei eiriau, ond dianc y cyfiawn rhag adfyd.
12:14 Trwy ffrwyth ei eiriau y digonir pob un â daioni, a thelir iddo yn ôl yr hyn a wnaeth.
12:15 Y mae ffordd y ffôl yn iawn yn ei olwg, ond gwrendy'r doeth ar gyngor.
12:16 Buan y dengys y ffôl ei fod wedi ei gythruddo, ond y mae'r call yn anwybyddu sarhad.
12:17 Y mae tyst gonest yn dweud y gwir, ond celwydd a draetha'r gau dyst.
12:18 Y mae geiriau'r straegar fel brath cleddyf, ond y mae tafod y doeth yn iacháu.
12:19 Erys geiriau gwir am byth, ond ymadrodd celwyddog am eiliad.
12:20 Dichell sydd ym meddwl y rhai sy'n cynllwynio drwg, ond daw llawenydd i'r rhai sy'n cynllunio heddwch.
12:21 Ni ddaw unrhyw niwed i'r cyfiawn, ond bydd y drygionus yn llawn helbul.
12:22 Y mae geiriau twyllodrus yn ffiaidd gan yr ARGLWYDD, ond y mae'r rhai sy'n gweithredu'n gywir wrth ei fodd.
12:23 Y mae'r call yn cuddio'i wybodaeth, ond ffyliaid yn cyhoeddi eu ffolineb.
12:24 Yn llaw y rhai diwyd y mae'r awdurdod, ond y mae diogi yn arwain i gaethiwed.
12:25 Y mae pryder meddwl yn llethu rhywun, ond llawenheir ef gan air caredig.
12:26 Y mae'r cyfiawn yn cilio oddi wrth ddrwg, ond y mae ffordd y drygionus yn eu camarwain.
12:27 Ni fydd y diogyn yn rhostio'i helfa, ond gan y diwyd bydd golud mawr.
12:28 Ar ffordd cyfiawnder y mae bywyd, ac nid oes marwolaeth yn ei llwybrau.
13:1 Y mae mab doeth yn derbyn disgyblaeth tad, ond ni wrendy gwatwarwr ar gerydd.
13:2 Trwy ffrwyth ei enau y digonir pob un â daioni, ond awchu am drais y mae twyllwyr.
13:3 Y mae'r un sy'n gwylio'i eiriau yn diogelu ei fywyd, ond ei ddinistrio'i hun y mae'r un sy'n siarad gormod.
13:4 Y mae'r diogyn yn awchu, ac eto heb gael dim, ond y mae'r diwyd yn ffynnu.
13:5 Y mae'r cyfiawn yn casáu twyll, ond y mae'r drygionus yn gweithredu'n ffiaidd a gwarthus.
13:6 Y mae cyfiawnder yn amddiffyn ffordd y cywir, ond drygioni yn dymchwel y pechadur.
13:7 Rhydd ambell un yr argraff ei fod yn gyfoethog, a heb ddim ganddo; ymddengys arall yn dlawd, ac yntau'n gyfoethog iawn.
13:8 Y pridwerth am fywyd pob un yw ei gyfoeth, ond ni chlyw'r tlawd fygythion.
13:9 Disgleiria goleuni'r cyfiawn, ond diffydd lamp y drygionus.
13:10 Y mae'r disynnwyr yn codi cynnen trwy ymffrostio, ond y mae doethineb gan y rhai sy'n derbyn cyngor.
13:11 Derfydd cyfoeth a gafwyd yn ddiymdrech, ond o'i gasglu bob yn dipyn fe gynydda.
13:12 Y mae'r gobaith a oedir yn clafychu'r galon, ond y dymuniad a gyflawnir yn bren bywiol.
13:13 Ei niweidio'i hun y mae'r un sy'n dirmygu cyngor, ond gwobrwyir yr un sy'n parchu gorchymyn.
13:14 Y mae cyfarwyddyd y doeth yn ffynnon fywiol i arbed rhag maglau marwolaeth.
13:15 Y mae deall da yn ennill ffafr, ond garw yw ffordd y twyllwyr.
13:16 Y mae pawb call yn gweithredu'n ddeallus, ond y mae'r ffôl yn amlygu ffolineb.
13:17 Y mae negesydd drwg yn achosi dinistr, ond cennad cywir yn dwyn lles.
13:18 Tlodi a gwarth sydd i'r un sy'n anwybyddu disgyblaeth, ond anrhydeddir y sawl sy'n derbyn cerydd.
13:19 Y mae dymuniad a gyflawnir yn felys ei flas, ond cas gan ffyliaid droi oddi wrth ddrwg.
13:20 Trwy rodio gyda'r doeth ceir doethineb, ond daw niwed o aros yng nghwmni ffyliaid.
13:21 Y mae dinistr yn dilyn pechaduriaid, ond daioni yw gwobr y cyfiawn.
13:22 Gedy'r daionus etifeddiaeth i'w blant, ond rhoddir cyfoeth pechadur i'r cyfiawn.
13:23 Ceir digon o fwyd ym mraenar y tlodion, ond heb gyfiawnder fe ddiflanna.
13:24 Casáu ei fab a wna'r un sy'n arbed y wialen, ond ei garu y mae'r sawl a rydd gerydd cyson.
13:25 Y mae'r cyfiawn yn bwyta hyd ddigon, ond gwag fydd bol y drygionus.
14:1 Y mae gwraig ddoeth yn adeiladu ei thŷ, ond y ffôl yn ei dynnu i lawr â'i dwylo'i hun.
14:2 Y mae'r un sy'n rhodio'n gywir yn ofni'r ARGLWYDD, ond y cyfeiliornus ei ffyrdd yn ei ddirmygu.
14:3 Yng ngeiriau'r ffôl y mae gwialen i'w gefn, ond y mae ymadroddion y doeth yn ei amddiffyn.
14:4 Heb ychen y mae'r preseb yn wag, ond trwy nerth ych ceir cynnyrch llawn.
14:5 Nid yw tyst gonest yn dweud celwydd, ond y mae gau dyst yn pentyrru anwireddau.
14:6 Chwilia'r gwatwarwr am ddoethineb heb ei chael, ond daw gwybodaeth yn rhwydd i'r deallus.
14:7 Cilia oddi wrth yr un ffôl, oherwydd ni chei eiriau deallus ganddo.
14:8 Y mae doethineb y call yn peri iddo ddeall ei ffordd, ond ffolineb y ffyliaid yn camarwain.
14:9 Y mae ffyliaid yn gwawdio euogrwydd, ond yr uniawn yn deall beth sy'n dderbyniol.
14:10 Gŵyr y galon am ei chwerwder ei hun, ac ni all dieithryn gyfranogi o'i llawenydd.
14:11 Dinistrir tŷ'r drygionus, ond ffynna pabell yr uniawn.
14:12 Y mae ffordd sy'n ymddangos yn union, ond sy'n arwain i farwolaeth yn ei diwedd.
14:13 Hyd yn oed wrth chwerthin gall fod y galon yn ofidus, a llawenydd yn troi'n dristwch yn y diwedd.
14:14 Digonir y gwrthnysig gan ei ffyrdd ei hun, a'r daionus gan ei weithredoedd yntau.
14:15 Y mae'r gwirion yn credu pob gair, ond y mae'r call yn ystyried pob cam.
14:16 Y mae'r doeth yn ofalus ac yn cilio oddi wrth ddrwg, ond y mae'r ffôl yn ddiofal a gorhyderus.
14:17 Y mae'r diamynedd yn gweithredu'n ffôl, a chaseir yr un dichellgar.
14:18 Ffolineb yw rhan y rhai gwirion, ond gwybodaeth yw coron y rhai call.
14:19 Ymgryma'r rhai drwg o flaen pobl dda, a'r drygionus wrth byrth y cyfiawn.
14:20 Caseir y tlawd hyd yn oed gan ei gydnabod, ond y mae digon o gyfeillion gan y cyfoethog.
14:21 Y mae'r un a ddirmyga'i gymydog yn pechu, ond dedwydd yw'r un sy'n garedig wrth yr anghenus.
14:22 Onid yw'r rhai sy'n cynllwynio drwg yn cyfeiliorni, ond y rhai sy'n cynllunio da yn deyrngar a ffyddlon?
14:23 Ym mhob llafur y mae elw, ond y mae gwag-siarad yn arwain i angen.
14:24 Eu craffter yw coron y doeth, ond ffolineb yw addurn y ffyliaid.
14:25 Y mae tyst geirwir yn achub bywydau, ond y mae'r twyllwr yn pentyrru celwyddau.
14:26 Yn ofn yr ARGLWYDD y mae sicrwydd y cadarn, a bydd yn noddfa i'w blant.
14:27 Y mae ofn yr ARGLWYDD yn ffynnon fywiol i arbed rhag maglau marwolaeth.
14:28 Yn amlder pobl y mae anrhydedd brenin; ond heb bobl, dinistrir llywodraethwr.
14:29 Y mae digon o ddeall gan yr amyneddgar, ond dyrchafu ffolineb a wna'r byr ei dymer.
14:30 Meddwl iach yw iechyd y corff, ond cancr i'r esgyrn yw cenfigen.
14:31 Y mae'r un sy'n gorthrymu'r tlawd yn amharchu ei Greawdwr, ond y sawl sy'n trugarhau wrth yr anghenus yn ei anrhydeddu.
14:32 Dymchwelir y drygionus gan ei ddrygioni ei hun, ond caiff y cyfiawn loches hyd yn oed wrth farw.
14:33 Trig doethineb ym meddwl y deallus, ond dirmygir hi ymysg ffyliaid.
14:34 Y mae cyfiawnder yn dyrchafu cenedl, ond pechod yn warth ar bobloedd.
14:35 Rhydd brenin ffafr i was deallus, ond digia wrth yr un a'i sarha.
15:1 Y mae ateb llednais yn dofi dig, ond gair garw yn cynnau llid.
15:2 Y mae tafod y doeth yn clodfori deall, ond genau ffyliaid yn parablu ffolineb.
15:3 Y mae llygaid yr ARGLWYDD ym mhob man, yn gwylio'r drwg a'r da.
15:4 Y mae tafod tyner yn bren bywiol, ond tafod garw yn dryllio'r ysbryd.
15:5 Diystyra'r ffôl ddisgyblaeth ei dad, ond deallus yw'r un a rydd sylw i gerydd.
15:6 Y mae llawer o gyfoeth yn nhŷ'r cyfiawn, ond trallod sydd yn enillion y drygionus.
15:7 Gwasgaru gwybodaeth y mae genau'r doeth, ond nid felly feddwl y ffyliaid.
15:8 Ffiaidd gan yr ARGLWYDD yw aberth y drygionus, ond y mae gweddi'r uniawn wrth ei fodd.
15:9 Ffiaidd gan yr ARGLWYDD yw ffordd y drygionus, ond y mae'n caru'r rhai sy'n dilyn cyfiawnder.
15:10 Bydd disgyblaeth lem ar yr un sy'n gadael y ffordd, a bydd y sawl sy'n casáu cerydd yn trengi.
15:11 Y mae Sheol ac Abadon dan lygad yr ARGLWYDD; pa faint mwy feddyliau pobl?
15:12 Nid yw'r gwatwarwr yn hoffi cerydd; nid yw'n cyfeillachu â'r doethion.
15:13 Y mae calon lawen yn sirioli'r wyneb, ond dryllir yr ysbryd gan boen meddwl.
15:14 Y mae calon ddeallus yn ceisio gwybodaeth, ond y mae genau'r ffyliaid yn ymborthi ar ffolineb.
15:15 I'r cystuddiol, y mae pob diwrnod yn flinderus, ond y mae calon hapus yn wledd wastadol.
15:16 Gwell ychydig gydag ofn yr ARGLWYDD na chyfoeth mawr a thrallod gydag ef.
15:17 Gwell yw pryd o lysiau lle mae cariad, nag ych pasgedig a chasineb gydag ef.
15:18 Y mae un drwg ei dymer yn codi cynnen, ond y mae'r amyneddgar yn tawelu cweryl.
15:19 Y mae ffordd y diog fel llwyn mieri, ond llwybr yr uniawn fel priffordd wastad.
15:20 Rhydd mab doeth lawenydd i'w dad, ond y mae'r ffôl yn dilorni ei fam.
15:21 Y mae ffolineb yn ddifyrrwch i'r disynnwyr, ond y mae'r deallus yn cadw ffordd union.
15:22 Drysir cynlluniau pan nad oes ymgynghori, ond daw llwyddiant pan geir llawer o gynghorwyr.
15:23 Caiff rhywun foddhad pan fydd ganddo ateb, a beth sy'n well na gair yn ei bryd?
15:24 Y mae ffordd y bywyd yn dyrchafu'r deallus, i'w droi oddi wrth Sheol isod.
15:25 Y mae'r ARGLWYDD yn dymchwel tŷ'r balch, ond yn diogelu terfynau'r weddw.
15:26 Ffiaidd gan yr ARGLWYDD yw bwriadau drwg, ond y mae geiriau pur yn hyfrydwch iddo.
15:27 Y mae'r un sy'n awchu am elw yn creu anghydfod yn ei dŷ, ond y sawl sy'n casáu cil-dwrn yn cael bywyd.
15:28 Y mae'r cyfiawn yn ystyried cyn rhoi ateb, ond y mae genau'r drygionus yn parablu drwg.
15:29 Pell yw'r ARGLWYDD oddi wrth y drygionus, ond gwrendy ar weddi'r cyfiawn.
15:30 Y mae llygaid sy'n gloywi yn llawenhau'r galon, a newydd da yn adfywio'r corff.
15:31 Y mae'r glust sy'n gwrando ar wersi bywyd yn aros yng nghwmni'r doeth.
15:32 Y mae'r un sy'n gwrthod disgyblaeth yn ei gasáu ei hun, ond y sawl sy'n gwrando ar gerydd yn berchen deall.
15:33 Y mae ofn yr ARGLWYDD yn ddisgyblaeth mewn doethineb, a gostyngeiddrwydd yn arwain i anrhydedd.
16:1 Pobl biau trefnu eu meddyliau, ond oddi wrth yr ARGLWYDD y daw ateb y tafod.
16:2 Y mae holl ffyrdd rhywun yn bur yn ei olwg ei hun, ond y mae'r ARGLWYDD yn pwyso'r cymhellion.
16:3 Cyflwyna dy weithredoedd i'r ARGLWYDD, a chyflawnir dy gynlluniau.
16:4 Gwnaeth yr ARGLWYDD bob peth i bwrpas, hyd yn oed y drygionus ar gyfer dydd adfyd.
16:5 Ffiaidd gan yr ARGLWYDD yw pob un balch; y mae'n sicr na chaiff osgoi cosb.
16:6 Trwy deyrngarwch a ffyddlondeb y maddeuir camwedd, a thrwy ofn yr ARGLWYDD y troir oddi wrth ddrwg.
16:7 Pan yw'r ARGLWYDD yn hoffi ffyrdd rhywun, gwna hyd yn oed i'w elynion fyw mewn heddwch ag ef.
16:8 Gwell ychydig gyda chyfiawnder nag enillion mawr heb farn.
16:9 Y mae meddwl rhywun yn cynllunio'i ffordd, ond yr ARGLWYDD sy'n trefnu ei gamre.
16:10 Ceir dyfarniad oddi ar wefusau'r brenin; nid yw ei enau yn bradychu cyfiawnder.
16:11 Mater i'r ARGLWYDD yw mantol a chloriannau cyfiawn; a'i waith ef yw'r holl bwysau yn y god.
16:12 Ffiaidd gan frenhinoedd yw gwneud drwg, oherwydd trwy gyfiawnder y sicrheir gorsedd.
16:13 Hyfrydwch brenin yw genau cyfiawn, a hoffa'r sawl sy'n llefaru'n uniawn.
16:14 Y mae llid brenin yn gennad angau, ond fe'i dofir gan yr un doeth.
16:15 Yn llewyrch wyneb brenin y ceir bywyd, ac y mae ei ffafr fel cwmwl glaw yn y gwanwyn.
16:16 Gwell nag aur yw ennill doethineb, a gwell dewis deall nag arian.
16:17  Y mae priffordd yr uniawn yn troi oddi wrth ddrygioni, a chadw ei fywyd y mae'r un sy'n gwylio'i ffordd.
16:18 Daw balchder o flaen dinistr, ac ymffrost o flaen cwymp.
16:19 Gwell bod yn ddistadl gyda'r anghenus na rhannu ysbail gyda'r balch.
16:20 Y mae'r medrus yn ei fater yn llwyddo, a'r un sy'n ymddiried yn yr ARGLWYDD yn ddedwydd.
16:21 Y doeth o galon a ystyrir yn ddeallus, a geiriau deniadol sy'n ychwanegu dysg.
16:22 Y mae deall yn ffynnon bywyd i'w berchennog, ond ffolineb yn ddisgyblaeth i ffyliaid.
16:23 Y mae meddwl y doeth yn gwneud ei eiriau'n ddeallus, ac yn ychwanegu dysg at ei ymadroddion.
16:24 Y mae geiriau teg fel diliau mêl, yn felys i'r blas ac yn iechyd i'r corff.
16:25 Y mae ffordd sy'n ymddangos yn union, ond sy'n arwain i farwolaeth.
16:26 Angen llafurwr sy'n gwneud iddo lafurio, a'i enau sy'n ei annog ymlaen.
16:27 Y mae dihiryn yn cynllunio drwg; y mae fel tân poeth ar ei wefusau.
16:28 Y mae rhywun croes yn creu cynnen, a'r straegar yn gwahanu cyfeillion.
16:29 Y mae rhywun traws yn denu ei gyfaill, ac yn ei arwain ar ffordd wael.
16:30 Y mae'r un sy'n wincio llygad yn cynllunio trawster, a'r sawl sy'n crychu ei wefusau yn gwneud drygioni.
16:31 Y mae gwallt sy'n britho yn goron anrhydedd; fe'i ceir wrth rodio'n gyfiawn.
16:32 Gwell bod yn amyneddgar nag yn rhyfelwr, a rheoli tymer na chipio dinas.
16:33 Er bwrw'r coelbren i'r arffed, oddi wrth yr ARGLWYDD y daw pob dyfarniad.
17:1 Gwell yw tamaid sych, a llonyddwch gydag ef, na thŷ yn llawn o wleddoedd ynghyd â chynnen.
17:2 Y mae gwas deallus yn feistr ar fab gwarthus, ac yn rhannu'r etifeddiaeth gyda'r brodyr.
17:3 Y mae tawddlestr i arian a ffwrnais i aur, ond yr ARGLWYDD sy'n profi calonnau.
17:4 Y mae'r drwgweithredwr yn gwrando ar eiriau anwir, a'r celwyddog yn rhoi sylw i dafod maleisus.
17:5 Y mae'r un sy'n gwatwar y tlawd yn amharchu ei Greawdwr, ac ni chaiff y sawl sy'n ymhyfrydu mewn trychineb osgoi cosb.
17:6 Coron yr hen yw plant eu plant, a balchder plant yw eu rhieni.
17:7 Nid yw geiriau gwych yn gweddu i ynfytyn, nac ychwaith eiriau celwyddog i bendefig.
17:8 Carreg hud yw llwgrwobr i'r sawl a'i defnyddia; fe lwydda ple bynnag y try.
17:9 Y mae'r un sy'n cuddio tramgwydd yn ceisio cyfeillgarwch, ond y mae'r sawl sy'n ailadrodd stori yn gwahanu cyfeillion.
17:10 Y mae cerydd yn peri mwy o loes i'r deallus na chan cernod i ynfytyn.
17:11 Ar wrthryfela y mae bryd y drygionus, ond fe anfonir cennad creulon yn ei erbyn.
17:12 Gwell yw cyfarfod ag arthes wedi colli ei chenawon na chyfarfod ag ynfytyn yn ei ffolineb.
17:13 Os bydd i neb dalu drwg am dda, nid ymedy dinistr â'i dŷ.
17:14 Y mae dechrau cweryl fel diferiad dŵr; ymatal di cyn i'r gynnen lifo allan.
17:15 Cyfiawnhau'r drygionus a chondemnio'r cyfiawn — y mae'r ddau fel ei gilydd yn ffiaidd gan yr ARGLWYDD.
17:16 Pa werth sydd i arian yn llaw ynfytyn? Ai i brynu doethineb, ac yntau heb ddeall?
17:17 Y mae cyfaill yn gyfaill bob amser; ar gyfer adfyd y genir brawd.
17:18 Un disynnwyr sy'n rhoi gwystl, ac yn mynd yn feichiau dros ei gyfaill.
17:19 Y mae'r un sy'n hoffi tramgwyddo yn hoffi cynnen, a'r sawl sy'n ehangu ei borth yn gofyn am ddinistr.
17:20 Nid yw'r meddwl cyfeiliornus yn cael daioni, a disgyn i ddinistr a wna'r troellog ei dafod.
17:21 Y mae'r un sy'n cenhedlu ffŵl yn wynebu gofid, ac nid oes llawenydd i dad ynfytyn.
17:22 Y mae calon lawen yn rhoi iechyd, ond ysbryd isel yn sychu'r esgyrn.
17:23 Cymer y drygionus lwgrwobr o'i fynwes i wyrdroi llwybrau barn.
17:24 Ceidw'r deallus ei olwg ar ddoethineb, ond ar gyrrau'r ddaear y mae llygaid ynfytyn.
17:25 Y mae mab ynfyd yn flinder i'w dad, ac yn achos chwerwder i'w fam.
17:26 Yn wir nid da cosbi'r cyfiawn, ac nid iawn curo'r bonheddig.
17:27 Y mae'r prin ei eiriau yn meddu gwybodaeth, a thawel ei ysbryd yw'r deallus.
17:28 Tra tawa'r ffŵl, fe'i hystyrir yn ddoeth, a'r un sy'n cau ei geg yn ddeallus.
18:1 Y mae'r un sy'n cadw ar wahân yn ceisio cweryl, ac yn ymosod ar bob cynllun.
18:2 Nid yw'r ynfyd yn ymhyfrydu mewn deall, dim ond mewn mynegi ei feddwl ei hun.
18:3 Yn dilyn drygioni fe ddaw dirmyg, a gwarth ar ôl amarch.
18:4 Y mae geiriau yn ddyfroedd dyfnion, yn ffrwd yn byrlymu, yn ffynnon doethineb.
18:5 Nid da yw dangos ffafr tuag at y drygionus, i amddifadu'r cyfiawn o farn.
18:6 Y mae genau'r ynfyd yn arwain at gynnen, a'i eiriau yn gofyn am gurfa.
18:7 Genau'r ynfyd yw ei ddinistr, ac y mae ei eiriau yn fagl iddo'i hun.
18:8 Y mae geiriau'r straegar fel danteithion sy'n mynd i lawr i'r cylla.
18:9 Y mae'r diog yn ei waith yn frawd i'r un sy'n dwyn dinistr.
18:10 Y mae enw'r ARGLWYDD yn dŵr cadarn; rhed y cyfiawn ato ac y mae'n ddiogel.
18:11 Golud y cyfoethog yw ei ddinas gadarn, ac y mae fel mur cryf yn ei dyb ei hun.
18:12 Cyn dyfod dinistr, y mae'r galon yn falch, ond daw gostyngeiddrwydd o flaen anrhydedd.
18:13 Y mae'r un sy'n ateb cyn gwrando yn dangos ffolineb ac amarch.
18:14 Gall ysbryd rhywun ei gynnal yn ei afiechyd, ond os yw'r ysbryd yn isel, pwy a'i cwyd?
18:15 Y mae meddwl deallus yn ennill gwybodaeth, a chlust y doeth yn chwilio am ddeall.
18:16 Y mae rhodd rhywun yn agor drysau iddo, ac yn ei arwain at y mawrion.
18:17 Y mae'r cyntaf i ddadlau ei achos yn ymddangos yn gyfiawn, nes y daw ei wrthwynebwr a'i groesholi.
18:18 Rhydd y coelbren derfyn ar gwerylon, ac y mae'n dyfarnu rhwng y cedyrn.
18:19 Y mae brawd a dramgwyddwyd fel caer gadarn, a chwerylon fel bollt castell.
18:20 O ffrwyth ei enau y digonir cylla pob un, a chynnyrch ei wefusau sy'n ei ddiwallu.
18:21 Y mae'r tafod yn gallu rhoi marwolaeth neu fywyd, ac y mae'r rhai sy'n ei hoffi yn bwyta'i ffrwyth.
18:22 Y sawl sy'n cael gwraig sy'n cael daioni ac yn ennill ffafr gan yr ARGLWYDD.
18:23 Y mae'r tlawd yn siarad yn ymbilgar, ond y cyfoethog yn ateb yn arw.
18:24 Honni eu bod yn gyfeillion a wna rhai; ond ceir hefyd gyfaill sy'n glynu'n well na brawd.
19:1 Gwell yw'r tlawd sy'n byw'n onest na'r un twyllodrus ei eiriau, ac yntau'n ynfyd.
19:2 Nid oes gwerth mewn brwdfrydedd heb ddeall; y mae'r chwim ei droed yn colli'r ffordd.
19:3 Ffolineb rhywun sy'n difetha'i ffordd, ond yn erbyn yr ARGLWYDD y mae'n dal dig.
19:4 Y mae cyfoeth yn amlhau cyfeillion, ond colli ei gyfaill y mae'r tlawd.
19:5 Ni chaiff tyst celwyddog osgoi cosb, ac ni ddianc yr un sy'n dweud celwydd.
19:6 Y mae llawer yn ceisio ffafr pendefig, a phawb yn gyfaill i'r sawl sy'n rhoi.
19:7 Y mae holl frodyr y tlawd yn ei gasáu; gymaint mwy y pellha'i gyfeillion oddi wrtho! Y mae'n eu dilyn â geiriau, ond nid ydynt yno.
19:8 Y mae'r synhwyrol yn caru ei fywyd, a'r un sy'n diogelu gwybodaeth yn cael daioni.
19:9 Ni chaiff tyst celwyddog osgoi cosb, a difethir yr un sy'n dweud celwydd.
19:10 Nid yw moethusrwydd yn gweddu i'r ynfyd, na rheoli tywysogion i gaethwas.
19:11 Y mae deall yn gwneud rhywun yn amyneddgar, a'i anrhydedd yw maddau tramgwydd.
19:12 Y mae llid brenin fel rhuad llew ifanc, ond ei ffafr fel gwlith ar laswellt.
19:13 Y mae mab ynfyd yn ddinistr i'w dad, a checru gwraig fel diferion parhaus.
19:14 Oddi wrth rieni yr etifeddir tŷ a chyfoeth, ond gan yr ARGLWYDD y ceir gwraig ddeallus.
19:15 Y mae segurdod yn dwyn trymgwsg, ac i'r diogyn daw newyn.
19:16 Y mae'r un sy'n cadw gorchymyn yn ei ddiogelu ei hun, ond bydd y sawl sy'n diystyru ei ffyrdd yn marw.
19:17 Y mae'r un sy'n trugarhau wrth y tlawd yn rhoi benthyg i'r ARGLWYDD, ac fe dâl ef yn ôl iddo am ei weithred.
19:18 Cerydda dy fab tra bo gobaith iddo, ond gofala beidio â'i ladd.
19:19 Daw cosb ar y gwyllt ei dymer; er iti ei helpu, rhaid gwneud hynny eto.
19:20 Gwrando ar gyngor, a derbyn ddisgyblaeth, er mwyn iti fod yn ddoeth yn y diwedd.
19:21 Niferus yw bwriadau meddwl pobl, ond cyngor yr ARGLWYDD sy'n sefyll.
19:22 Peth dymunol mewn pobl yw eu teyrngarwch, a gwell yw tlotyn na rhywun celwyddog.
19:23 Y mae ofn yr ARGLWYDD yn arwain i fywyd, a'r sawl a'i medd yn gorffwyso heb berygl niwed.
19:24 Er i'r diogyn wthio'i law i'r ddysgl, eto nid yw'n ei chodi at ei enau.
19:25 Os curi'r gwatwarwr, bydd y gwirion yn dysgu gwers; os ceryddi'r deallus, ef ei hun sy'n ennill gwybodaeth.
19:26 Y mae'r sawl sy'n cam-drin ei dad ac yn diarddel ei fam yn fab gwaradwyddus ac amharchus.
19:27 Fy mab, os gwrthodi wrando ar gerydd, byddi'n troi oddi wrth eiriau gwybodaeth.
19:28 Y mae tyst anonest yn gwatwar barn, a genau'r drygionus yn parablu camwedd.
19:29 Trefnwyd cosb ar gyfer gwatwarwyr, a chernodiau i gefn ynfydion.
20:1 Gwatwarwr yw gwin, a therfysgwr yw diod gadarn; nid doeth mo'r sawl sydd dan eu dylanwad.
20:2 Y mae bygythiad brenin fel rhuad llew ifanc; y mae'r sawl a'i cynhyrfa'n peryglu ei fywyd.
20:3 Clod i bob un yw gwrthod cweryla, ond rhuthro i ymryson a wna pob ynfytyn.
20:4 Nid yw'r diog yn aredig yn yr hydref; eto y mae'n disgwyl yn amser cynhaeaf, heb ddim i'w gael.
20:5 Y mae cyngor yn y meddwl fel dyfroedd dyfnion, ond gall dyn deallus ei dynnu allan.
20:6 Y mae llawer un yn honni bod yn deyrngar, ond pwy a all gael dyn ffyddlon?
20:7 Y mae'r cyfiawn yn rhodio'n gywir; gwyn eu byd ei blant ar ei ôl!
20:8 Y mae brenin sy'n eistedd ar orsedd barn yn gallu nithio pob drwg â'i lygaid.
20:9 Pwy a all ddweud, "Yr wyf wedi puro fy meddwl; yr wyf yn lân o'm pechod"?
20:10 Pan geir amrywiaeth mewn pwysau neu fesurau, y mae'r naill a'r llall yn ffiaidd gan yr ARGLWYDD.
20:11 Trwy ei weithredoedd y dengys yr ifanc a yw ei waith yn bur ac yn uniawn.
20:12 Y glust sy'n clywed a'r llygad sy'n gweld, yr ARGLWYDD a'u gwnaeth ill dau.
20:13 Paid â bod yn hoff o gysgu, rhag iti fynd yn dlawd; cadw dy lygad yn agored, a chei ddigon o fwyd.
20:14 "Gwael iawn," meddai'r prynwr; ond wrth fynd ymaith, y mae'n canmol ei fargen.
20:15 Y mae digonedd o aur ac o emau, ond geiriau deallus yw'r trysor gwerthfawrocaf.
20:16 Cymer wisg y sawl sy'n mechnïo dros estron, a chadw hi'n ernes o'i addewid ar ran dieithryn.
20:17 Melys i rywun yw bara a gafwyd trwy dwyll, ond yn y diwedd llenwir ei geg â graean.
20:18 Sicrheir cynlluniau trwy gyngor; rhaid trefnu'n ofalus ar gyfer rhyfel.
20:19 Y mae'r straegar yn bradychu cyfrinach; paid â chyfeillachu â'r llac ei dafod.
20:20 Os bydd rhywun yn melltithio ei dad a'i fam, diffoddir ei oleuni mewn tywyllwch dudew.
20:21 Os ceir etifeddiaeth sydyn yn y dechrau, ni bydd bendith ar ei diwedd.
20:22 Paid â dweud, "Talaf y pwyth yn ôl"; disgwyl wrth yr ARGLWYDD i achub dy gam.
20:23 Ffiaidd gan yr ARGLWYDD yw amrywiaeth mewn pwysau, ac nid da ganddo gloriannau twyllodrus.
20:24 Yr ARGLWYDD sy'n rheoli camre pobl; sut y gall neb ddeall ei ffordd?
20:25 Gall rhywun fynd i fagl wrth gysegru'n fyrbwyll, ac yna dechrau ystyried ar ôl gwneud addunedau.
20:26 Y mae brenin doeth yn nithio'r drygionus, ac yn troi'r rhod yn eu herbyn.
20:27 Llewyrcha'r ARGLWYDD ar ysbryd pobl, i chwilio i ddyfnderau eu bod.
20:28 Y mae teyrngarwch a chywirdeb yn gwarchod y brenin, a diogelir ei orsedd gan deyrngarwch.
20:29 Gogoniant yr ifainc yw eu nerth, ac addurn i'r hen yw penwynni.
20:30 Y mae taro i'r byw yn gwella drwg, a dyrnodiau yn iacháu rhywun drwyddo.
21:1 Y mae calon brenin yn llaw'r ARGLWYDD fel ffrwd o ddŵr; fe'i try i ble bynnag y dymuna.
21:2 Y mae ffyrdd pob un i gyd yn uniawn yn ei olwg ei hun, ond y mae'r ARGLWYDD yn cloriannu'r galon.
21:3 Y mae gwneud cyfiawnder a barn yn fwy derbyniol gan yr ARGLWYDD nag aberth.
21:4 Llygaid balch a chalon ymffrostgar, dyma nodau'r drygionus, ac y maent yn bechod.
21:5 Y mae cynlluniau'r diwyd yn sicr o arwain i ddigonedd, ond daw angen ar bob un sydd mewn brys.
21:6 Y mae trysorau wedi eu hennill trwy gelwydd fel tarth yn diflannu neu fagl marwolaeth.
21:7 Rhwydir y rhai drygionus gan eu trais, am iddynt wrthod gwneud yr hyn sydd uniawn.
21:8 Troellog yw ffordd y troseddwr, ond uniawn yw gweithred y didwyll.
21:9 Gwell yw byw mewn congl ar ben tŷ na rhannu cartref gyda gwraig gecrus.
21:10 Y mae'r drygionus yn awchu am wneud drwg; nid yw'n edrych yn drugarog ar ei gymydog.
21:11 Pan gosbir gwatwarwr, daw'r gwirion yn ddoeth; ond pan ddysgir gwers i'r doeth, daw ef ei hun i ddeall.
21:12 Y mae'r Un Cyfiawn yn sylwi ar dŷ'r drygionus; y mae'n bwrw'r rhai drwg i ddinistr.
21:13 Os bydd rhywun yn fyddar i gri'r tlawd, ni chaiff ei ateb pan fydd yntau'n galw.
21:14 Y mae rhodd ddirgel yn lliniaru dig, a chil-dwrn dan glogyn yn tawelu llid mawr.
21:15 Caiff y cyfiawn lawenydd wrth wneud cyfiawnder, ond daw dinistr ar y rhai sy'n gwneud drwg.
21:16 Bydd rhywun sy'n troi oddi ar ffordd deall yn gorffwys yng nghwmni'r meirw.
21:17 Mewn angen y bydd y sawl sy'n caru pleser, ac ni ddaw'r sawl sy'n hoffi gwin ac olew yn gyfoethog.
21:18 Y mae'r drygionus yn bridwerth dros y cyfiawn, a'r twyllwr dros y rhai uniawn.
21:19 Gwell byw mewn anialwch na chyda gwraig gecrus a dicllon.
21:20 Yn nhŷ'r doeth y mae trysor dymunol ac olew, ond y mae'r ffôl yn eu difa.
21:21 Y mae'r sawl sy'n dilyn cyfiawnder a theyrngarwch yn cael bywyd llwyddiannus ac anrhydedd.
21:22 Y mae'r doeth yn gallu mynd i ddinas gadarn a bwrw i lawr y gaer yr ymddiriedir ynddi.
21:23 Y sawl sy'n gwylio ei enau a'i dafod, fe'i ceidw ei hun rhag gofidiau.
21:24 Y mae'r balch yn ffroenuchel; gwatwarwr yw ei enw, gweithreda yn gwbl drahaus.
21:25 Y mae blys y diog yn ei ladd, am fod ei ddwylo'n gwrthod gweithio.
21:26 Trachwantu y mae'r annuwiol bob amser, ond y mae'r cyfiawn yn rhoi heb arbed.
21:27 Ffiaidd yw aberth y drygionus, yn enwedig pan offrymir ef mewn dichell.
21:28 Difethir y tyst celwyddog, ond y mae'r tyst cywir yn cael llefaru.
21:29 Y mae'r drygionus yn caledu ei wyneb, ond yr uniawn yn trefnu ei ffyrdd.
21:30 Nid yw doethineb na deall na chyngor yn ddim o flaen yr ARGLWYDD.
21:31 Er paratoi march ar gyfer dydd brwydr, eto eiddo'r ARGLWYDD yw'r fuddugoliaeth.
22:1 Mwy dymunol yw enw da na chyfoeth lawer, a gwell yw parch nag arian ac aur.
22:2 Y mae un peth yn gyffredin i gyfoethog a thlawd: yr ARGLWYDD a'u creodd ill dau.
22:3 Y mae'r craff yn gweld perygl ac yn ei osgoi, ond y gwirion yn mynd rhagddo ac yn talu am hynny.
22:4 Gwobr gostyngeiddrwydd ac ofn yr ARGLWYDD yw cyfoeth, anrhydedd a bywyd.
22:5 Y mae drain a maglau ar ffordd y gwrthnysig, ond y mae'r un gwyliadwrus yn cadw draw oddi wrthynt.
22:6 Hyffordda blentyn ar ddechrau ei daith, ac ni thry oddi wrthi pan heneiddia.
22:7 Y mae'r cyfoethog yn rheoli'r tlawd, ac y mae'r benthyciwr yn was i'r echwynnwr.
22:8 Y mae'r un sy'n hau anghyfiawnder yn medi gofid, a bydd gwialen ei ymffrost yn methu.
22:9 Bendithir yr un hael am ei fod yn rhannu ei fara i'r tlawd.
22:10 Bwrw allan y gwatwarwr, a cheir terfyn ar ymryson, a diwedd ar ddadlau a gwawd.
22:11 Yr un sy'n hoffi purdeb meddwl a geiriau grasol, y mae ef yn gyfaill i frenin.
22:12 Y mae llygaid yr ARGLWYDD yn gwarchod deall, ond y mae ef yn dymchwel geiriau twyllwr.
22:13 Dywed y diog, "Y mae llew y tu allan; fe'm lleddir yn y stryd."
22:14 Y mae genau'r wraig ddieithr fel pwll dwfn; y mae'r un a ddigiodd yr ARGLWYDD yn syrthio iddo.
22:15 Y mae ffolineb ynghlwm wrth feddwl plentyn, ond y mae gwialen disgyblaeth yn ei yrru oddi wrtho.
22:16 Y sawl sy'n gorthrymu'r tlawd i geisio elw iddo'i hun, ac yn rhoi i'r cyfoethog, bydd hwnnw'n diweddu mewn angen.

Geiriau'r Doethion

22:17 Rho sylw, a gwrando ar eiriau'r doethion, a gosod dy feddwl ar fy neall;
22:18 oherwydd y mae'n werth iti eu cadw yn dy galon, ac iddynt oll gael eu sicrhau ar dy wefusau.
22:19 Er mwyn i ti roi dy hyder yn yr ARGLWYDD yr wyf yn eu dysgu iti heddiw — ie, i ti!
22:20 Onid wyf wedi ysgrifennu iti ddeg ar hugain o ddywediadau, yn llawn cyngor a deall,
22:21 i ddysgu iti wirionedd geiriau cywir, fel y gelli roi ateb cywir i'r rhai a'th anfonodd?
22:22 Paid ag ysbeilio'r tlawd am ei fod yn dlawd, a phaid â sathru'r anghenus yn y porth;
22:23 oherwydd bydd yr ARGLWYDD yn dadlau eu hachos, ac yn difetha'r rhai sy'n eu difetha hwy.
22:24 Paid â chyfeillachu â neb a chanddo dymer ddrwg, nac aros yng nghwmni'r dicllon,
22:25 rhag iti ddysgu ei ffordd, a'th gael dy hun mewn magl.
22:26 Paid â rhoi gwystl, a mynd yn feichiau am ddyledion;
22:27 os na fydd gennyt ddim i dalu, oni chymerir dy wely oddi arnat?
22:28 Paid â symud yr hen derfynau a osodwyd gan dy hynafiaid.
22:29 Gwelaist un medrus yn ei waith; bydd yn gwasanaethu brenhinoedd, ond ni fydd yn gwasanaethu pobl ddibwys.
23:1 Pan eisteddi i fwyta gyda llywodraethwr, rho sylw manwl i'r hyn sydd o'th flaen,
23:2 a gosod gyllell at dy wddf os wyt yn un blysig.
23:3 Paid â chwennych ei ddanteithion, oherwydd bwyd sy'n twyllo ydyw.
23:4 Paid â'th flino dy hun i ennill cyfoeth; bydd yn ddigon synhwyrol i ymatal.
23:5 Os tynni dy lygaid oddi arno, y mae'n diflannu, oherwydd y mae'n magu adenydd, fel eryr yn hedfan i'r awyr.
23:6 Paid â bwyta gyda neb cybyddlyd, na chwennych ei ddanteithion,
23:7 oherwydd bydd hynny fel blewyn yn ei lwnc; bydd yn dweud wrthyt, "Bwyta ac yf", ond ni fydd yn meddwl hynny.
23:8 Byddi'n chwydu'r tameidiau a fwyteaist, ac yn gwastraffu dy ganmoliaeth.
23:9 Paid â llefaru yng nghlyw'r ffŵl, oherwydd bydd yn dirmygu synnwyr dy eiriau.
23:10 Paid â symud yr hen derfynau, na chymryd meddiant o diroedd yr amddifaid;
23:11 oherwydd y mae eu Gwaredwr yn gryf, a bydd yn amddiffyn eu hachos yn dy erbyn.
23:12 Gosod dy feddwl ar gyfarwyddyd, a'th glust ar eiriau deall.
23:13 Paid ag atal disgyblaeth oddi wrth blentyn; os byddi'n ei guro â gwialen, ni fydd yn marw.
23:14 Os byddi'n ei guro â gwialen, byddi'n achub ei fywyd o Sheol.
23:15 Fy mab, os bydd dy galon yn ddoeth, bydd fy nghalon innau yn llawen.
23:16 Byddaf yn llawenhau drwof i gyd pan fydd dy enau yn llefaru'n uniawn.
23:17 Paid â chenfigennu wrth bechaduriaid, ond wrth y rhai sy'n ofni'r ARGLWYDD bob amser;
23:18 os felly, bydd dyfodol iti, ac ni thorrir ymaith dy obaith.
23:19 Fy mab, gwrando a bydd ddoeth, a gosod dy feddwl ar y ffordd iawn.
23:20 Paid â chyfathrachu â'r rhai sy'n yfed gwin, nac ychwaith â'r rhai glwth;
23:21 oherwydd bydd y diotwr a'r glwth yn mynd yn dlawd, a bydd syrthni'n eu gwisgo mewn carpiau.
23:22 Gwrando ar dy dad, a'th genhedlodd, a phaid â dirmygu dy fam pan fydd yn hen.
23:23 Pryn wirionedd, a phaid â'i werthu; pryn ddoethineb, cyfarwyddyd a deall.
23:24 Bydd rhieni'r cyfiawn yn llawen iawn, a'r rhai a genhedlodd y doeth yn ymhyfrydu ynddo.
23:25 Bydded i'th dad a'th fam gael llawenydd, ac i'r un a esgorodd arnat gael hyfrydwch.
23:26 Fy mab, dal sylw arnaf, a bydded i'th lygaid ymhyfrydu yn fy ffyrdd.
23:27 Y mae'r butain fel pwll dwfn, a'r ddynes estron fel pydew cul;
23:28 y mae'n llercian fel lleidr, ac yn amlhau'r godinebwyr ymysg dynion.
23:29 Pwy sy'n cael gwae? Pwy sy'n cael gofid? Pwy sy'n cael ymryson a chŵyn? Pwy sy'n cael poen yn ddiachos, a chochni llygaid?
23:30 Y rhai sy'n oedi uwchben gwin, ac yn dod i brofi gwin wedi ei gymysgu.
23:31 Paid ag edrych ar win pan yw'n goch, pan yw'n pefrio yn y cwpan, ac yn mynd i lawr yn esmwyth.
23:32 Yn y diwedd bydd yn brathu fel sarff, ac yn pigo fel gwiber.
23:33 Bydd dy lygaid yn gweld pethau rhyfedd, a'th feddwl yn mynegi pethau cymysg.
23:34 Byddi fel un yn mynd i'w wely yng nghanol y môr, fel un yn gorwedd ar ben yr hwylbren.
23:35 Byddi'n dweud, "Y maent yn fy nharo, ond nid wyf yn teimlo briw; y maent yn fy nghernodio, ond ni wn hynny. Pa bryd y deffroaf, imi geisio cael diod eto?"
24:1 Paid â chenfigennu wrth bobl ddrwg, na dymuno bod yn eu cwmni;
24:2 oherwydd y maent hwy'n meddwl am drais, a'u genau'n sôn am drybini.
24:3 Fe adeiledir tŷ trwy ddoethineb, a'i sicrhau trwy wybodaeth.
24:4 Trwy ddeall y llenwir ystafelloedd â phob eiddo gwerthfawr a dymunol.
24:5 Y mae'r doeth yn fwy grymus na'r cryf, a'r un deallus na'r un nerthol;
24:6 oherwydd gelli drefnu dy frwydr â medrusrwydd, a chael buddugoliaeth â llawer o gynghorwyr.
24:7 Y mae doethineb allan o gyrraedd y ffŵl; nid yw'n agor ei geg yn y porth.
24:8 Bydd yr un sy'n cynllunio i wneud drwg yn cael ei alw yn ddichellgar.
24:9 Y mae dichell y ffŵl yn bechod, ac y mae pobl yn ffieiddio'r gwatwarwr.
24:10 Os torri dy galon yn nydd cyfyngder, yna y mae dy nerth yn wan.
24:11 Achub y rhai a ddygir i farwolaeth; rho gymorth i'r rhai a lusgir i'w lladd.
24:12 Os dywedi, "Ni wyddem ni am hyn", onid yw'r un sy'n pwyso'r galon yn deall? Y mae'r un sy'n dy wylio yn gwybod, ac yn talu i bob un yn ôl ei waith.
24:13 Fy mab, bwyta fêl, oherwydd y mae'n dda, ac y mae diliau mêl yn felys i'th enau.
24:14 Felly y mae deall a doethineb i'th fywyd; os cei hwy, yna y mae iti ddyfodol, ac ni thorrir ymaith dy obaith.
24:15 Paid â llechu fel drwgweithredwr wrth drigfan y cyfiawn, a phaid ag ymosod ar ei gartref.
24:16 Er i'r cyfiawn syrthio seithwaith, eto fe gyfyd; ond fe feglir y drygionus gan adfyd.
24:17 Paid â llawenhau pan syrth dy elyn, nac ymfalchïo pan feglir ef,
24:18 rhag i'r ARGLWYDD weld, a bod yn anfodlon, a throi ei ddig oddi wrtho.
24:19 Na fydd ddig wrth y rhai drygionus, na chenfigennu wrth y rhai sy'n gwneud drwg.
24:20 Oherwydd nid oes dyfodol i neb drwg, a diffoddir goleuni'r drygionus.
24:21 Fy mab, ofna'r ARGLWYDD a'r brenin; paid â bod yn anufudd iddynt,
24:22 oherwydd fe ddaw dinistr sydyn oddi wrthynt, a phwy a ŵyr y distryw a achosant ill dau?

Rhagor o Eiriau'r Doethion

24:23 Dyma hefyd eiriau'r doethion: Nid yw'n iawn dangos ffafr mewn barn.
24:24 Pwy bynnag a ddywed wrth yr euog, "Yr wyt yn ddieuog", fe'i melltithir gan bobloedd a'i gollfarnu gan genhedloedd.
24:25 Ond caiff y rhai sy'n eu ceryddu foddhad, a daw gwir fendith arnynt.
24:26 Y mae rhoi ateb gonest fel rhoi cusan ar wefusau.
24:27 Rho drefn ar dy waith y tu allan, a threfna'r hyn sydd yn dy gae, ac yna adeilada dy dŷ.
24:28 Paid â thystio yn erbyn dy gymydog yn ddiachos, na thwyllo â'th eiriau.
24:29 Paid â dweud, "Gwnaf iddo fel y gwnaeth ef i mi; talaf iddo yn ôl ei weithred."
24:30 Euthum heibio i faes un diog, ac i winllan un disynnwyr,
24:31 a sylwais eu bod yn llawn drain, a danadl drostynt i gyd, a'u mur o gerrig wedi ei chwalu.
24:32 Edrychais arnynt ac ystyried; sylwais a dysgu gwers:
24:33 ychydig gwsg, ychydig hepian, ychydig blethu dwylo i orffwys,
24:34 a daw tlodi atat fel dieithryn creulon, ac angen fel gŵr arfog.

Rhagor o Ddiarhebion Solomon

25:1 Dyma hefyd ddiarhebion Solomon, a gofnodwyd gan wŷr Heseceia brenin Jwda:
25:2 Gogoniant Duw yw cadw pethau'n guddiedig, a gogoniant brenhinoedd yw eu chwilio allan.
25:3 Fel y mae'r nefoedd yn uchel a'r ddaear yn ddwfn, felly ni ellir chwilio calonnau brenhinoedd.
25:4 Symud yr amhuredd o'r arian, a daw'n llestr yn llaw'r gof.
25:5 Symud y drygionus o ŵydd y brenin, a sefydlir ei orsedd mewn cyfiawnder.
25:6 Paid ag ymddyrchafu yng ngŵydd y brenin, na sefyll yn lle'r mawrion,
25:7 oherwydd gwell yw cael dweud wrthyt am symud i fyny, na'th symud i lawr i wneud lle i bendefig.
25:8 Paid â brysio i wneud achos o'r hyn a welaist, rhag, wedi iti orffen gwneud hynny, i'th gymydog ddwyn gwarth arnat.
25:9 Dadlau dy achos â'th gymydog, ond paid â dadlennu cyfrinach rhywun arall,
25:10 rhag iddo dy sarhau pan glyw, a thithau'n methu galw dy annoethineb yn ôl.
25:11 Fel afalau aur ar addurniadau o arian, felly y mae gair a leferir yn ei bryd.
25:12 Fel modrwy aur neu addurn o aur gwerthfawr, felly y mae cerydd y doeth i glust sy'n gwrando.
25:13 Fel oerni eira yn amser cynhaeaf, felly y mae negesydd ffyddlon i'r rhai sy'n ei anfon; y mae'n adfywio ysbryd ei feistri.
25:14 Fel cymylau a gwynt, na roddant law, felly y mae'r un sy'n brolio rhodd heb ei rhoi.
25:15 Ag amynedd gellir darbwyllo llywodraethwr, a gall tafod tyner dorri asgwrn.
25:16 Os cei fêl, bwyta'r hyn y mae ei angen arnat, rhag iti gymryd gormod, a'i daflu i fyny.
25:17 Paid â mynd yn rhy aml i dŷ dy gymydog, rhag iddo gael digon arnat, a'th gasáu.
25:18 Fel pastwn, neu gleddyf, neu saeth loyw, felly y mae tyst yn dweud celwydd yn erbyn ei gymydog.
25:19 Fel dant drwg, neu droed yn llithro, felly y mae ymddiried mewn twyllwr yn amser adfyd.
25:20 Fel diosg gwisg ar ddiwrnod oer, neu roi finegr ar friw, felly y mae canu caneuon i galon drist.
25:21 Os yw dy elyn yn newynu, rho iddo fara i'w fwyta, ac os yw'n sychedig, rho iddo ddŵr i'w yfed;
25:22 byddi felly'n pentyrru marwor ar ei ben, ac fe dâl yr ARGLWYDD iti.
25:23 Y mae gwynt y gogledd yn dod â glaw, a thafod enllibus yn dod â chilwg.
25:24 Y mae'n well byw mewn congl ar ben tŷ na rhannu cartref gyda gwraig gecrus.
25:25 Fel dŵr oer i lwnc sychedig, felly y mae newydd da o wlad bell.
25:26 Fel ffynnon wedi ei difwyno, neu bydew wedi ei lygru, felly y mae'r cyfiawn yn gwegian o flaen y drygionus.
25:27 Nid yw'n dda bwyta gormod o fêl, a rhaid wrth ofal gyda chanmoliaeth.
25:28 Fel dinas wedi ei bylchu a heb fur, felly y mae'r sawl sy'n methu rheoli ei dymer.
26:1 Fel eira yn yr haf, neu law yn ystod y cynhaeaf, felly nid yw anrhydedd yn gweddu i'r ffôl.
26:2 Fel aderyn y to yn hedfan, neu wennol yn gwibio, felly ni chyflawnir melltith ddiachos.
26:3 Chwip i geffyl, ffrwyn i asyn, a gwialen i gefn ffyliaid!
26:4 Paid ag ateb y ffŵl yn ôl ei ffolineb, rhag i ti fynd yn debyg iddo.
26:5 Ateb y ffŵl yn ôl ei ffolineb, rhag iddo fynd yn ddoeth yn ei olwg ei hun.
26:6 Y mae'r sawl sy'n anfon neges yn llaw ffŵl yn torri ymaith ei draed ei hun ac yn profi trais.
26:7 Fel coesau'r cloff yn honcian, felly y mae dihareb yng ngenau ffyliaid.
26:8 Fel gosod carreg mewn ffon dafl, felly y mae rhoi anrhydedd i ffŵl.
26:9 Fel draenen yn mynd i law meddwyn, felly y mae dihareb yng ngenau ffyliaid.
26:10 Fel saethwr yn clwyfo pawb sy'n mynd heibio, felly y mae'r un sy'n cyflogi ffŵl neu feddwyn.
26:11 Fel ci yn troi'n ôl at ei gyfog, felly y mae'r ffŵl sy'n ailadrodd ei ffolineb.
26:12 Fe welaist un sy'n ddoeth yn ei olwg ei hun; y mae mwy o obaith i ffŵl nag iddo ef.
26:13 Dywed y diog, "Y mae llew ar y ffordd, llew yn rhydd yn y strydoedd!"
26:14 Fel y mae drws yn troi ar ei golyn, felly y mae'r diog yn ei wely.
26:15 Y mae'r diog yn gwthio'i law i'r ddysgl, ond yn rhy ddiog i'w chodi i'w geg.
26:16 Y mae'r diog yn ddoethach yn ei olwg ei hun na saith o rai sy'n ateb yn synhwyrol.
26:17 Fel cydio yng nghlustiau ci sy'n mynd heibio, felly y mae ymyrryd yng nghweryl rhywun arall.
26:18 Fel rhywun gwallgof yn saethu pentewynion â saethau marwol,
26:19 felly y mae'r un sy'n twyllo'i gymydog, ac yn dweud, "Dim ond cellwair yr oeddwn."
26:20 Heb goed fe ddiffydd tân, a heb y straegar fe dderfydd am gynnen.
26:21 Fel glo i farwor, a choed i dân, felly y mae'r cwerylgar yn creu cynnen.
26:22 Y mae geiriau'r straegar fel danteithion sy'n mynd i lawr i'r cylla.
26:23 Fel golchiad arian ar lestr pridd, felly y mae geiriau esmwyth a chalon ddrygionus.
26:24 Y mae gelyn yn rhagrithio â'i eiriau, ac yn cynllunio twyll yn ei galon;
26:25 pan yw'n llefaru'n deg, paid ag ymddiried ynddo, oherwydd y mae saith peth ffiaidd yn ei feddwl;
26:26 er iddo guddio'i gasineb â rhagrith, datguddir ei ddrygioni yn y gynulleidfa.
26:27 Y mae'r un sy'n cloddio pwll yn syrthio iddo, a daw carreg yn ôl ar yr un sy'n ei threiglo.
26:28 Y mae tafod celwyddog yn casáu purdeb, a genau gwenieithus yn dwyn dinistr.
27:1 Paid ag ymffrostio ynglŷn ag yfory, oherwydd ni wyddost beth a ddigwydd mewn diwrnod.
27:2 Gad i ddieithryn dy ganmol, ac nid dy enau dy hun; un sy'n estron, ac nid dy wefusau dy hun.
27:3 Y mae pwysau mewn carreg, a thywod yn drwm, ond y mae casineb y ffŵl yn drymach na'r ddau.
27:4 Y mae dicter yn greulon, a digofaint fel llifeiriant, ond pwy a all sefyll o flaen cenfigen?
27:5 Y mae cerydd agored yn well na chariad a guddir.
27:6 Y mae dyrnodiau cyfaill yn ddidwyll, ond cusanau gelyn yn dwyllodrus.
27:7 Y mae un wedi ei ddigoni yn gwrthod mêl, ond i'r newynog, melys yw popeth chwerw.
27:8 Fel aderyn yn crwydro o'i nyth, felly y mae rhywun sy'n crwydro o'i gynefin.
27:9 Y mae olew a phersawr yn llawenhau'r galon, a mwynder cyfaill yn cyfarwyddo'r enaid.
27:10 Paid â chefnu ar dy gyfaill a chyfaill dy rieni, a phaid â mynd i dŷ dy frawd yn nydd dy adfyd. Y mae cyfaill agos yn well na brawd ymhell.
27:11 Fy mab, bydd ddoeth, a llawenha fy nghalon; yna gallaf roi ateb i'r rhai sy'n fy amharchu.
27:12 Y mae'r craff yn gweld perygl ac yn ei osgoi, ond y mae'r gwirion yn mynd rhagddo ac yn talu am hynny.
27:13 Cymer wisg y sawl sy'n mynd yn feichiau dros ddyn dieithr, a chadw hi'n ernes o'i addewid ar ran dieithryn.
27:14 Y mae'r un sy'n bendithio'i gyfaill â llef uchel, ac yn codi'n fore i wneud hynny, yn cael ei ystyried yn un sy'n ei felltithio.
27:15 Diferion parhaus ar ddiwrnod glawog, tebyg i hynny yw gwraig yn cecru;
27:16 y mae ei hatal fel ceisio atal y gwynt, neu fel un yn ceisio dal olew yn ei law.
27:17 Y mae haearn yn hogi haearn, ac y mae pob un hogi meddwl ei gyfaill.
27:18 Yr un sy'n gofalu am ffigysbren sy'n bwyta'i ffrwyth, a'r sawl sy'n gwylio tros ei feistr sy'n cael anrhydedd.
27:19 Fel yr adlewyrchir wyneb mewn dŵr, felly y mae'r galon yn ddrych o'r unigolyn.
27:20 Ni ddigonir Sheol nac Abadon, ac ni ddiwellir llygaid neb ychwaith.
27:21 Y mae tawddlestr i'r arian, a ffwrnais i'r aur, felly y profir cymeriad gan ganmoliaeth.
27:22 Er iti bwyo'r ffôl â phestl mewn morter yn gymysg â'r grawn mân, eto ni elli yrru ei ffolineb allan ohono.
27:23 Gofala'n gyson am dy braidd, a rho sylw manwl i'r ddiadell;
27:24 oherwydd nid yw cyfoeth yn para am byth, na choron o genhedlaeth i genhedlaeth.
27:25 Ar ôl cario'r gwair, ac i'r adladd ymddangos, a chasglu gwair y mynydd,
27:26 yna cei ddillad o'r ŵyn, a phris y tir o'r bychod geifr,
27:27 a bydd digon o laeth geifr yn ymborth i ti a'th deulu, ac yn gynhaliaeth i'th forynion.
28:1 Y mae'r drygionus yn ffoi heb i neb ei erlid, ond fe saif y cyfiawn yn gadarn fel llew.
28:2 Pan fydd gwlad mewn gwrthryfel bydd nifer o arweinwyr, ond trwy bobl synhwyrol a deallus y sefydlir trefn.
28:3 Y mae un tlawd yn gorthrymu tlodion, fel glaw yn curo cnwd heb adael cynnyrch.
28:4 Y mae'r rhai sy'n cefnu ar y gyfraith yn canmol y drygionus, ond y mae'r rhai sy'n cadw'r gyfraith yn ymladd yn eu herbyn.
28:5 Nid yw pobl ddrwg yn deall beth yw cyfiawnder, ond y mae'r rhai sy'n ceisio'r ARGLWYDD yn deall y cyfan.
28:6 Y mae'n well bod yn dlawd, a rhodio'n gywir, na bod yn gyfoethog ac yn droellog ei ffyrdd.
28:7 Y mae plentyn deallus yn cadw'r gyfraith, ond y mae'r un sy'n cyfeillachu â'r glwth yn dwyn anfri ar ei rieni.
28:8 Y mae'r un sy'n cynyddu ei gyfoeth trwy log ac usuriaeth yn ei gasglu i'r un sy'n garedig wrth y tlawd.
28:9 Pwy bynnag sy'n gwrthod gwrando ar y gyfraith, bydd ei weddi ef yn ffieidd-dra.
28:10 Bydd yr un sy'n camarwain yr uniawn i ffordd ddrwg yn syrthio ei hun i'r pwll a wnaeth; ond caiff y cywir etifeddiaeth dda.
28:11 Y mae'r cyfoethog yn ddoeth yn ei olwg ei hun, ond y mae'r tlawd deallus yn gweld trwyddo.
28:12 Pan yw'r cyfiawn yn llywodraethu, ceir urddas mawr; ond pan ddaw'r drygionus i awdurdod, bydd pobl yn ymguddio.
28:13 Ni lwydda'r un sy'n cuddio'i droseddau, ond y mae'r un sy'n eu cyffesu ac yn cefnu arnynt yn cael trugaredd.
28:14 Gwyn ei fyd y sawl sy'n ofni'r ARGLWYDD yn wastad; ond y mae'r un sy'n caledu ei galon yn disgyn i ddinistr.
28:15 Fel llew yn rhuo, neu arth yn rhuthro, felly y mae un drygionus yn llywodraethu pobl dlawd.
28:16 Y mae llywodraethwr heb ddeall yn pentyrru trawster, ond y mae'r un sy'n casáu llwgrwobr yn estyn ei ddyddiau.
28:17 Y mae un sy'n euog o dywallt gwaed yn ffoi i gyfeiriad y pwll; peidied neb â'i atal.
28:18 Y mae'r un sy'n rhodio'n gywir yn ddiogel, ond y mae'r sawl sy'n droellog ei ffyrdd yn syrthio i'r pwll.
28:19 Y mae'r un sy'n trin ei dir yn cael digon o fwyd, ond y mae'r sawl sy'n dilyn oferedd yn llawn tlodi.
28:20 Caiff y ffyddlon lawer o fendithion, ond ni fydd yr un sydd ar frys i ymgyfoethogi heb ei gosb.
28:21 Nid yw'n iawn dangos ffafr, ac eto fe drosedda rhywun am damaid o fara.
28:22 Y mae un cybyddlyd yn rhuthro am gyfoeth; nid yw'n ystyried y daw arno angen.
28:23 Caiff y sawl sy'n ceryddu fwy o barch yn y diwedd na'r un sy'n gwenieithio.
28:24 Y mae'r un sy'n lladrata oddi ar ei dad neu ei fam, ac yn dweud nad yw'n drosedd, yn gymar i'r un sy'n dinistrio.
28:25 Y mae'r trachwantus yn creu cynnen, ond y mae'r un sy'n ymddiried yn yr ARGLWYDD yn cael llawnder.
28:26 Y mae'r un sy'n ymddiried ynddo'i hun yn ynfyd, ond fe waredir y sawl sy'n dilyn doethineb.
28:27 Ni ddaw angen ar yr un sy'n rhoi i'r tlawd, ond daw llawer o felltithion ar yr un sy'n cau ei lygaid.
28:28 Pan ddaw'r drygionus i awdurdod, bydd pobl yn ymguddio, ond ar ôl eu difa, bydd y cyfiawn yn amlhau.
29:1 Bydd un sy'n ystyfnigo trwy ei geryddu'n fynych yn cael ei ddryllio'n sydyn heb fodd i'w adfer.
29:2 Pan fydd y cyfiawn yn llywodraethu, llawenha'r bobl, ond pan fydd y drygionus yn rheoli, bydd y bobl yn griddfan.
29:3 Y mae'r un sy'n caru doethineb yn rhoi llawenydd i'w dad, ond y mae'r un sy'n cyfeillachu â phuteiniaid yn gwastraffu ei eiddo.
29:4 Y mae brenin yn rhoi cadernid i wlad trwy gyfiawnder, ond y mae'r un sy'n codi trethi yn ei difa.
29:5 Y mae'r sawl sy'n gwenieithio wrth ei gyfaill yn taenu rhwyd i'w draed.
29:6 Rhwydir y drygionus gan gamwedd, ond y mae'r cyfiawn yn canu'n llawen.
29:7 Y mae'r cyfiawn yn gwybod hawliau'r tlodion, ond nid yw'r drygionus yn ystyried deall.
29:8 Y mae'r gwatwarwyr yn creu cyffro mewn dinas, ond y mae'r doethion yn tawelu dicter.
29:9 Os â un doeth i gyfraith â ffŵl, bydd y ffŵl yn cythruddo ac yn gwawdio, ac ni cheir llonyddwch.
29:10 Y mae rhai gwaedlyd yn casáu'r un cywir, ond y mae'r rhai cyfiawn yn diogelu ei fywyd.
29:11 Y mae'r ffŵl yn arllwys ei holl ddig, ond y mae'r doeth yn ei gadw dan reolaeth.
29:12 Os yw llywodraethwr yn gwrando ar gelwydd, bydd ei holl weision yn ddrygionus.
29:13 Y mae hyn yn gyffredin i'r tlawd a'r gormeswr: yr ARGLWYDD sy'n goleuo llygaid y ddau.
29:14 Os yw brenin yn barnu'r tlodion yn gywir, yna fe sefydlir ei orsedd am byth.
29:15 Y mae gwialen a cherydd yn rhoi doethineb, ond y mae plentyn afreolus yn dwyn gwarth ar ei fam.
29:16 Pan amlha'r drygionus, bydd camwedd yn cynyddu, ond bydd y cyfiawn yn edrych ar eu cwymp.
29:17 Disgybla dy fab, a daw â chysur iti, a rhydd lawenydd iti yn dy fywyd.
29:18 Lle na cheir gweledigaeth, bydd y bobl ar chwâl; ond gwyn ei fyd y sawl sy'n cadw'r gyfraith.
29:19 Nid â geiriau yn unig y disgyblir gwas; er iddo ddeall, nid yw'n ymateb.
29:20 Fe welaist un sy'n eiddgar i siarad; y mae mwy o obaith i'r ffŵl nag iddo ef.
29:21 Wrth faldodi gwas o'i lencyndod, bydd yn troi'n anniolchgar yn y diwedd.
29:22 Codi cynnen y mae rhywun cas, ac un dicllon yn ychwanegu camwedd.
29:23 Y mae balchder unrhyw un yn ei ddarostwng, ond y mae'r gostyngedig yn cael anrhydedd.
29:24 Gelyn iddo'i hun yw'r sawl sy'n rhannu â lleidr; y mae'n clywed y felltith, ond heb ddweud dim.
29:25 Magl yw ofni pobl, ond diogel yw'r un sy'n ymddiried yn yr ARGLWYDD.
29:26 Y mae llawer yn ceisio ffafr llywodraethwr, ond oddi wrth yr ARGLWYDD y daw cyfiawnder.
29:27 Y mae'r cyfiawn yn ffieiddio'r anghyfiawn, a'r drygionus yn ffieiddio'r uniawn ei ffordd.

Geiriau Agur

30:1 Geiriau Agur fab Jaceh o Massa. Dyma'i eiriau i Ithiel, i Ithiel ac Ucal:
30:2 Yr wyf yn fwy anwar na neb; nid oes deall dynol gennyf.
30:3 Ni ddysgais ddoethineb, ac nid wyf yn dirnad deall yr Un Sanctaidd.
30:4 Pwy a esgynnodd i'r nefoedd, ac yna disgyn? Pwy a gasglodd y gwynt yn ei ddwrn? Pwy a rwymodd y dyfroedd mewn gwisg? Pwy a sefydlodd holl derfynau'r ddaear? Beth yw ei enw, neu enw ei fab, os wyt yn gwybod?
30:5 Y mae pob un o eiriau Duw wedi ei brofi; y mae ef yn darian i'r rhai sy'n ymddiried ynddo.
30:6 Paid ag ychwanegu dim at ei eiriau, rhag iddo dy geryddu, a'th gael yn gelwyddog.
30:7 Gofynnaf am ddau beth gennyt; paid â'u gwrthod cyn imi farw:
30:8 symud wagedd a chelwydd ymhell oddi wrthyf; paid â rhoi imi dlodi na chyfoeth; portha fi â'm dogn o fwyd,
30:9 rhag imi deimlo ar ben fy nigon, a'th wadu, a dweud, "Pwy yw'r ARGLWYDD?" Neu rhag imi fynd yn dlawd, a throi'n lleidr, a gwneud drwg i enw fy Nuw.

Rhagor o Ddiarhebion

30:10 Paid â difrïo gwas wrth ei feistr, rhag iddo dy felltithio, a'th gael yn euog.
30:11 Y mae rhai yn melltithio'u tad, ac yn amharchu eu mam.
30:12 Y mae rhai yn bur yn eu golwg eu hunain, ond heb eu glanhau o'u haflendid.
30:13 Y mae rhai yn ymddwyn yn falch, a'u golygon yn uchel.
30:14 Y mae rhai â'u dannedd fel cleddyfau, a'u genau fel cyllyll, yn difa'r tlawd o'r tir, a'r anghenus o blith pobl.
30:15 Y mae gan y gele ddwy ferch sy'n dweud, "Dyro, dyro." Y mae tri pheth na ellir eu digoni, ie, pedwar nad ydynt byth yn dweud, "Digon":
30:16 Sheol, a'r groth amhlantadwy, a'r tir sydd heb ddigon o ddŵr, a'r tân nad yw byth yn dweud, "Digon".
30:17 Y llygad sy'n gwatwar tad, ac yn dirmygu ufudd-dod i fam, fe'i tynnir allan gan gigfrain y dyffryn, ac fe'i bwyteir gan y fwltur.
30:18 Y mae tri pheth yn rhyfeddol imi, pedwar na allaf eu deall:
30:19 ffordd yr eryr yn yr awyr, ffordd neidr ar graig, ffordd llong ar y cefnfor, a ffordd dyn gyda merch.
30:20 Dyma ymddygiad y wraig odinebus: y mae'n bwyta, yn sychu ei cheg, ac yn dweud, "Nid wyf wedi gwneud drwg."
30:21 Y mae tri pheth sy'n cynhyrfu'r ddaear, pedwar na all hi eu dioddef:
30:22 gwas pan ddaw'n frenin, ffŵl pan gaiff ormod o fwyd,
30:23 dynes atgas yn cael gŵr, a morwyn yn disodli ei meistres.
30:24 Y mae pedwar peth ar y ddaear sy'n fach, ond yn eithriadol ddoeth:
30:25 y morgrug, creaduriaid sydd heb gryfder, ond sy'n casglu eu bwyd yn yr haf;
30:26 y cwningod, creaduriaid sydd heb nerth, ond sy'n codi eu tai yn y creigiau;
30:27  y locustiaid, nad oes ganddynt frenin, ond sydd i gyd yn mynd allan yn rhengoedd;
30:28 a'r fadfall, y gelli ei dal yn dy law, ond sydd i'w chael ym mhalas brenhinoedd.
30:29 Y mae tri pheth sy'n hardd eu cerddediad, pedwar sy'n rhodio'n urddasol:
30:30 llew, gwron ymhlith yr anifeiliaid, nad yw'n cilio oddi wrth yr un ohonynt;
30:31 ceiliog yn torsythu; bwch gafr; a brenin yn arwain ei bobl.
30:32 Os bu iti ymddwyn yn ffôl trwy ymffrostio, neu gynllwynio drwg, rho dy law ar dy enau.
30:33 Oherwydd o gorddi llaeth ceir ymenyn, o wasgu'r trwyn ceir gwaed, ac o fegino llid ceir cynnen.

Cyngor i Frenin

31:1 Geiriau Lemuel brenin Massa, y rhai a ddysgodd ei fam iddo:
31:2 Beth yw hyn, fy mab, mab fy nghroth? Beth yw hyn, mab fy addunedau?
31:3 Paid â threulio dy nerth gyda merched, na'th fywyd gyda'r rhai sy'n dinistrio brenhinoedd.
31:4 Nid gweddus i frenhinoedd, O Lemuel, nid gweddus i frenhinoedd yfed gwin, ac nid gweddus i reolwyr flysio diod gadarn,
31:5 rhag iddynt yfed, ac anghofio'r hyn a ddeddfwyd, a gwyrdroi achos y rhai gorthrymedig i gyd.
31:6 Rhowch ddiod gadarn i'r un sydd ar ddarfod, a gwin i'r chwerw ei ysbryd;
31:7 cânt hwy yfed ac anghofio'u tlodi, a pheidio â chofio'u gofid byth mwy.
31:8 Dadlau o blaid y mud, a thros achos yr holl rai diobaith.
31:9 Siarad yn eglur, a rho farn gyfiawn; cefnoga achos yr anghenus a'r tlawd.

Y Wraig Fedrus

31:10 Pwy a all ddod o hyd i wraig fedrus? Y mae hi'n fwy gwerthfawr na gemau.
31:11  Y mae calon ei gŵr yn ymddiried ynddi, ac ni fydd pall ar ei henillion.
31:12 Y mae'n gwneud daioni iddo yn hytrach na cholled, a hynny ar hyd ei hoes.
31:13 Y mae'n ceisio gwlân a llin, ac yn cael pleser o weithio â'i dwylo.
31:14 Y mae, fel llongau masnachwr, yn dwyn ei hymborth o bell.
31:15 Y mae'n codi cyn iddi ddyddio, yn darparu bwyd i'w thylwyth, ac yn trefnu gorchwylion ei morynion.
31:16 Ar ôl ystyried yn fanwl, y mae'n prynu maes, ac yn plannu gwinllan â'i henillion.
31:17 Y mae'n gwregysu ei llwynau â nerth, ac yn dangos mor gryf yw ei breichiau.
31:18 Y mae'n sicrhau bod ei busnes yn broffidiol, ac ni fydd ei lamp yn diffodd trwy'r nos.
31:19 Y mae'n gosod ei llaw ar y cogail, a'i dwylo'n gafael yn y werthyd.
31:20 Y mae'n estyn ei llaw i'r anghenus, a'i dwylo i'r tlawd.
31:21 Nid yw'n pryderu am ei thylwyth pan ddaw eira, oherwydd byddant i gyd wedi eu dilladu'n glyd.
31:22  Y mae'n gwneud cwrlidau iddi ei hun, ac y mae ei gwisg o liain main a phorffor.
31:23 Y mae ei gŵr yn adnabyddus yn y pyrth, pan yw'n eistedd gyda henuriaid yr ardal.
31:24 Y mae'n gwneud gwisgoedd o liain ac yn eu gwerthu, ac yn darparu gwregysau i'r masnachwr.
31:25 Y mae wedi ei gwisgo â nerth ac anrhydedd, ac yn wynebu'r dyfodol dan chwerthin.
31:26 Y mae'n siarad yn ddoeth, a cheir cyfarwyddyd caredig ar ei thafod.
31:27 Y mae'n cadw golwg ar yr hyn sy'n digwydd i'w theulu, ac nid yw'n bwyta bara segurdod.
31:28 Y mae ei phlant yn tyfu ac yn ei bendithio; a bydd ei gŵr yn ei chanmol:
31:29 "Y mae llawer o ferched wedi gweithio'n fedrus, ond yr wyt ti'n rhagori arnynt i gyd."
31:30 Y mae tegwch yn twyllo, a phrydferthwch yn darfod, ond y wraig sy'n ofni'r ARGLWYDD, y mae hon i'w chanmol.
31:31 Rhowch iddi o ffrwyth ei dwylo, a bydded i'w gwaith ei chanmol yn y pyrth.